ޚިޔާނާތުގެ ބައިވެރިއަކަށް ވާނީ ކިހިނެއް..؟

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ދަށުން މީހަކު ޚިޔާނާތްތެރިވެއްޖެކަމަށް ކަނޑައެޅެނީ އެ ޤާނޫނުގެ 215 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވުމުންނެވެ. އެ މާއްދާގައި ބުނެދީފައި އޮންނަ ގޮތުން ޚިޔާނާތަކީ، އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން، ނުވަތަ ޤާނޫނީ އިލްތިޒާމެއްގެ ދަށުން ނުވަތަ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭ މަސްލަޙަތެއް އޮންނަ ޙާލަތުގައި، އަނެކާގެ މުދަލެއް މީހަކު ލިބިގަންނަނީ ވަކި އަގެއް އަދާކުރުމަށް ނުވަތަ އެ މުދަލުން ވަކި ތަސައްރުފެއް ކުރުމަށް ކަމަށްވެފައި، އޭނާގެ އަމިއްލަ މުދަލެއްގެ ގޮތުގައި އެ މުދަލުން މުޢާމަލާތްކޮށް، އެ މުދަލުން އަދާކުރަންޖެހޭ އަގު އަދާނުކުރުން ނުވަތަ އެ މުދަލުން ކުރަންޖެހޭ ތަސައްރުފެއް ނުކުރުމަށެވެ. ޚިޔާނާތްތެރިވެއްޖެކަމަށް ބުނެ އުފުލޭ ދަޢުވާއެއްގައި ދައުލަތުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނޭ 4 އުންސުރެއް މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެބައޮތެވެ.

އެއީ (1) ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހާ، ޤާނޫނީ ގޮތުން ނުވަތަ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން އަދާކުރަންޖެހޭ ޒިންމާއެއް ކަނޑައެޅިފައި އޮތްކަމާއި، (2) ޚިޔާނާތްތެރިވިކަމަށްބުނާ މުދަލާ ޙަވާލުވީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި މަޤްސަދަކަށްޓަކައި ކަމާއި (3) ކަނޑައެޅިފައި އޮތް ޤާނޫނީ ޒިންމާއާ ނުވަތަ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފަށް އެ މުދާ ބޭނުންކޮށްފިކަމާއި، (4) ކަނޑައެޅިފައި އޮތް ޤާނޫނީ ޒިންމާއާ ނުވަތަ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ޒިންމާ ފުރިހަމަ ނުކުރިކަމެވެ. ދެން އެ މާއްދާގައި އިތުރަށް ކަނޑައަޅާފައި އޮންނަނީ މީހަކު، އެހެން މީހެއްގެ މުދާ އަމިއްލަ މުދަލުގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްފިކަމަށް ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާނޭ ޙާލަތްތަކަކާއި، ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހާގެ ޤާނޫނީ ޒިންމާއެއް އޮތްކަމަށް ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާނޭ ޙާލަތްތަކެކެވެ. ޚިޔާނާތްތެރިވުމުގެ ކުށް ސާބިތުކުރެވެނީ މިހުރިހާކަމެއް އެކުވެ ހުރިހާ އުންސުރެއް ސާބިތުވުމުންނެވެ.

ދެން އޮތީ ޚިޔާނާތުގައި ބައިވެރިވުމެވެ. ޚިޔާނާތުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާކުރެވެނީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 30 ވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުސޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ކުށް ކަނޑައަޅާ މާއްދާގެ ދަށުންނެވެ. 30 ވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރަނީ ކުށެއް ކުރުމަށް އެހީތެރިވުމާއި، ބައިވެރިވުމާއި، ބައިވެރިވާން އުޅުން ކުށަކަށް ވާނޭ ޙާލަތްތަކެވެ. ޚިޔާނާތުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާއެއް އުފުލޭނީ އެ ބާބުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތަކަށް ފެތޭނަމައެވެ.

ޚިޔާނާތަކުން ހޯދާ ފައިސާއެއް ލިބޭ ކޮންމެ މީހަކީ ޚިޔާނާތުގައި ބައިވެރިވި މީހެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުމަށް ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ބުނެވިދިޔަ ބާބު ތަނެއް ނުދެއެވެ. ޚިޔާނާތްތެރިވެގެން ފައިސާ ހޯދި މީހާ، އޭނާގެ އަމިއްލަ ގެ ޢިމާރާތްކުރުމަށްޓަކައި ޙަވާލުކުރާ ކޮންޓްރެކްޓަރަށް ފައިސާދީ، ކޮންޓްރެކްޓަރު އެ ފައިސާގައި ހިފުމަކީ އޭނާ އެ ޚިޔާނާތުގައި ބައިވެރިޔަކަށްވާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ކޮންޓްރެކްޓަރަށް ލިބުނު ފައިސާއަކީ އޭނާ ކުރާ އެހެން މަސައްކަތެއްގެ މުޤާބިލުގައި ލިބޭ ފައިސާއެކެވެ. އެ ފައިސާ ދޭ މީހާ އެ ފައިސާ ހޯދި ގޮތެއް ފައިސާ ލިބޭ ކޮންޓްރެކްޓަރު ބަލާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ހަމަ އެގޮތަށް، ޚިޔާނާތުގެ ފައިސާ ލިބޭ މީހާ، އެ ފައިސާ އެހެން މީހަކަށް ރިޝްވަތު ދިނުމަށް ބޭނުންކޮށްފިނަމަ އެ ފައިސާގައި ހިފި މީހާއަކީ ފައިސާ ދޭ މީހާ އެ ފައިސާ ހޯދުމަށްޓަކައި ވެފައިވާ ޚިޔާނާތުގެ ބައިވެރިޔަކަށްނުވާނެއެވެ. ފައިސާގައި ހިފި މީހާ އެ ކުރި ކުށަކީ ރިޝްވަތު ހިފުމެވެ. އެ ޙާލަތުގައިވެސް އޭނާއަކީ ޚިޔާނާތުގެ ބައިވެރިޔަކަށް ނުވާނެއެވެ.

މީހަކު ޚިޔާނާތެއްގައި ބައިވެރިވެފައިވާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭކަމަށް ރަސްމީ އިދާރާއަކުން ބުނެފިނަމަ އޭގެ މާނައަކީ އެ ޚިޔާނާތުގެ ޢަމަލު ހިންގާނޭ ގޮތް ރޭވުމުގައި، ނުވަތަ ހިންގުމުގައި، ނުވަތަ އިންތިޒާމުކުރުމުގައި ނުވަތަ އެ ޢަމަލު ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ހިތްވަރުދިނުމަށްޓަކައި، އެނގިހުރެ އެހެން މީހަކަށް އެހީތެރިވެފައިވާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭކަމަށެވެ. ޚިޔާނާތުގެ ފައިސާއިން މަންފާ ލިބިފައި އޮތުމަކީ އެ ޚިޔާނާތުގައި ބައިވެރިވިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭނޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ޚިޔާނާތުން ހޯދާފައިވާ ފައިސާއިން ވަކި މީހަކަށް ފައިސާއެއް ލިބިފައި އޮތްކަމަށް ބެލެވުމަކީ އެކަމުގެ މައްޗަށް އެކަނި ބަލައި، މީހެއްގެ މައްޗަށް ޚިޔާނާތުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭނޭ ކަމެއްވެސް ނޫނެވެ. ވަކި މީހަކު ނުވަތަ ބަޔަކު ޚިޔާނާތެއްގައި ބައިވެރިވެފައިވާކަމަށް ރަސްމީ އިދާރާއަކުން ތުހުމަތުކުރާނީ އެ ޚިޔާނާތުގެ ޢަމަލު ހިންގާނޭ ގޮތް ރޭވުމުގައި، ނުވަތަ ހިންގުމުގައި، ނުވަތަ އިންތިޒާމުކުރުމުގައި ނުވަތަ އެ ޢަމަލު ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ހިތްވަރުދިނުމަށްޓަކައި، އެނގިހުރެ އެހެން މީހަކަށް އެހީތެރިވެފައިވާކަމަށް ހެކި ހުރީމައެވެ.

ދެން އޮތީ ޚިޔާނާތަކުން ހޯދާފައިވާ ފައިސާއިން އެއްވެސް މިންވަރެއް ލިބުނު މީހާ އުފުލަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ޒިންމާއެވެ. އޭނާއަށް ލިބިފައިވާ ފައިސާ ލިބުނީ އޭނާކުރި ޙަލާލު މަސައްކަތެއްގެ އަގުގެ ގޮތުގައިކަމަށްވެފައި، އެ ޚިޔާނާތް ހިންގުމުގައި ނުވަތަ ރޭވުމުގައި އޭނާގެ ބައިވެރިވުމެއް އޮތްކަން ސާބިތުނުވާނަމަ، އޭނާއަކީ “ޚިޔާނާތުގެ ފައިސާއިން މަންފާ ލިބުނު މީހެއް” ކަމަށް ކަނޑައެޅޭނޭ ޖާގައެއް ނޯންނާނެއެވެ. އަދި އެކަމާ ގުޅިގެން އޭނާ އުފުލަންޖެހޭނޭ ޤާނޫނީ ޒިންމާއެއްވެސް ނޯންނާނެއެވެ.

‘ޚިޔާނާތް’ މި ބަހަކީ ޢާންމު ދިވެހިންގެ ދުލަށް ފަރިތަ ބަހެކެވެ. ޢާންމު އެތައް މަޙައްލެއްގައި ބޭނުންކުރާ ބަހެކެވެ. ވަކި ކަމަކަށް ދޭ ފައިސާ އެ ނޫން ބޭނުމަކަށް ބޭނުންކުރުމަކީ ޚިޔާނާތެވެ. ދޮގު ހެދުމަކީ ޚިޔާނާތެވެ. ސިޔާސީ ވައުދު ނުފުއްދުމަކީވެސް ޚިޔާނާތެވެ. އެހެންނަމަވެސް ކުށެއްގެ ތުހުމަތުކުރުމުގެ ބޭނުންމަށް ޤާނޫނީ ނަޒަރުން ބަލާނަމަ، ޚިޔާނާތްތެރިވުމާއި، ޚިޔާނާތްތެރިވުމުގައި ބައިވެރިވުމަކީ، އެކަމުގައި ޤާނޫނީ ގޮތުން ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ޝަރުޠުތަކެއް ހުރި، ޤާނޫނުގައި ތަފްސީރުކޮށްދެވިފައި އޮތް ވަކި ކުށްތަކެކެވެ. ޚިޔާނާތެއް ހިންގި މީހެއްގެ ފަރާތުން މަންފާއެއް ލިބުނު ކޮންމެ މީހަކީ އެ ޚިޔާނާތުގައި ބައިވެރިވެފައިވާ މީހެއްކަމަށް ބެލުމަކީ ދައުލަތެއްގެ ރަސްމީ އިދާރާއަކުން ކޮށްފާނޭކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ އެކަމުގައި ޤާނޫނު ނިޔާކުރާ ގޮތަކީ ކޮބައިކަން އެންމެ ރަނގަޅަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނީވެސް ރަސްމީ އިދާރާތަކުގައި އެ މަސައްކަތް ހިންގަވާން ތިއްބެވި ބޭފުޅުންނަށެވެ.

| މަސްދަރު: މަހްފޫޒު ސައީދު ބްލޮގް

ޤައުމު ދުށް މަތިވެރި ބަތަލުންގެ އަޑު އަޅުގަނޑުމެންގެ ކަންފަތުން އަބަދާ އަބަދު ގުގުމާ

އާދެ އަޅުގަނޑުމެންގެ ގައުމާއި ދީނާ ވަތަން ހަމައެއާއެކު ރައްޔިތުންގެ ހިމާޔަތުގައި އެތައް ބަތަލުނެއް އަޅުގަނޑުމެންގެ ގައުމު ދެކެފައިވާއިރު ޤައުމު ދުށް މަތިވެރި ލޮބުވެތި ބަތަލުންގެ އަޑު އަޅުގަނޑުމެންގެ ކަންފަތުން އަބަދާ އަބަދު ގުގުމައެވެ. ދޮން ބަންޑާރައިންނާއި މުހައްމަދު ތަކުރުފާނުގެ އިތުރުންވެސް އެތައް ބޭކަލުންނެކެވެ. އެބައެއްގެ ވާހަކަ އަޅުގަނޑުމެން ދިވެހިން ހަނދާންކުރާނެ އެތައް ބަތަލުންނެއް ދިވެހި ގައުމުގެ ފަސްގަނޑުގެ ދަށުގައި ވިނަމަވެސް އަދިވެސް ދިރިތިބީންގެ ގޮތުގައިވާ އެތައް ޝަހީދުންނެއް އަޅުގަނޑުމެނާއެކު ވެއެވެ. ގައުމަށް ދިމާވާ ކޮންމެ ބޮޑު ކަމެއްގައި ޖާނާއި މާލުން ގުރުބާންވި އެތައް އަބްތާލުންނެއްގެ ޒިކުރާ އަޅުގަނޑުމެން ތާއަބަދު އާކުރާނަމެވެ.އެހެންކަމުން މިއަދަކީވެސް އެޒިކުރާ އަޅުގަނޑުމެންއާކުރާ އެއްދުވަހެވެ.

އާދެ މިއަދަކީ 1988 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރުމަހުގެ ތިންވަނަ ދުވަހު ދިވެހި ގައުމަށް ހަތިޔާރުއެޅު ކުލީސިފައިންގެ ބަޔަކު އަރާ ގައުމު ފުޑުފުޑުކޮށްލާ މިގައުމުގެ އެތަށް ދިވެހީންނެއް ޝަހީދު ކޮށްލި ހިތްދަތި އެހިތާމަވެރި ދުވަހުގެ ޒިކުރާއާކުރާ ދުވަހެވެ. އެހެންކަމުން މިއަދާއި ހަމަޔަށްވެސް އެދުވަހުގެ ޒިކުރާއަޅުގަނޑުމެން އާކުރަމުންދާއިރު މިއަދުވެސް އެ ދުވަހުގެ ބިރުވެރިކަން އަޅުގަނޑުމެން ދިވެހިންގެ އެތަށް ބައެއްގެ ހިތްތަކުގައި ބިންވަޅުނެގިފައިވެއެވެ. އާދެ އެދުވަހު ސިފައިންގެ ވަޒީފާގައިތިބި ފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން އަޅުގަނޑުމެން ދިވެހިންގެ ހިމާޔަތުގައި އައްޑަނައެއްގެ ގޮތުގައި މޭދިއްކޮށްލައި ދިވެހިބިމަށް ސާފުލޭ އޮހޮރުވާލީ ޝަހީދުންގެ ވާހަކަ ދައްކަން ޖެހެއެވެ. އެގޮތުން ނޮވެމްބަރު މަހުގެ ތިންވަނަ ދުވަހު އެއްވެސް ޖެހިލުމެއްނެތި އަދުއްވުންނާ ކުރިމަތިލައި ގައުމަށްޓަކައި ލޭ އޮހޮރުވާލި ސިފައިންގެހިތްވަރުގަދަ ލަޝްކަރުގެ ތެރެއިން ކޯޕްރަލް ޝަހީދު ޙުސައިން މުޙައްމަދަކީ މަތިވެރި ޝަހީދެކެވެ.

އެގޮތުން ދިވެހި ދައުލަތުން މިކަން ފާހަގަ ކުރައްވައި އެފަރާތަށް ވަނީ މަގާމުގެ ކުރިއެރުންދެއްވައި ހުރަވީ ރިހި މެޑަލް އާއި ޖިހާދުގެ ރަތް މެޑަލް ހަމައެއާއެކު 3 ނޮވެމްބަރުގެ މެޑަލް ދެއްވާފައެވެ. 3 ނޮވެމްބަރުގެ އިތުރު ޝަހީދެކެވެ. އެބޭފުޅަކަށްޓަކައިވެސް އަޅުގަނޑުމެން ދިވެހިން ހަމަ ފަހުރުވެރިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ކުޑަ އާދަމް ކުޑަތުއްތު (ޝަހީދު ސަރޖަންޓް ކުޑައާދަމް ކުޑަތުއްތު– ސނ:120) ކ. މާލެ/ ހ. އަންހީޓް އަކީ ސިފައިންގެ ހިދުމަތުގައި 27 އަހަރާއި 1 މަހާއި 24 ދުވަސް މަސައްކަތްޕުޅު ކުރައްވާފައިވާ މަތިވެރި ޝަހީދެކެވެ.

މި ގައުމީ ޖިހާދުގައި ބައިވެރިވިއިރު ޝަހީދު ކޯޕްރަލް ޙުސައިން މުޙައްމަދަކީ ލާންސް ކޯޕްރަލްއެކެވެ. އެގޮތުން ދިވެހި ދައުލަތުން މިކަން ފާހަގަ ކުރައްވައި އެފަރާތަށް ވަނީ މަގާމުގެ ކުރިއެރުންދެއްވައި ހުރަވީ ރިހި މެޑަލް އާއި ޖިހާދުގެ ރަތް މެޑަލް ހަމައެއާއެކު 3 ނޮވެމްބަރުގެ މެޑަލް ދެއްވާފައެވެ. ދެންވެސް ހަމަ މިފަދަ ބޭފުޅެކެވެ. ދިވެހިންގެ މިނިވަންކަމާއި ގައުމު ހިމާޔަތްކުރުމުގައި މަރުވެދިޔަ ޝަހީދެކެވެ. ޢަބްދުﷲ ޒުހައިރު (ޝަހީދު ކޯޕްރަލް ޢަބްދުﷲ ޒުހައިރު – ސނ:830) ގދ. ތިނަދޫ/ އަރިނަގާގެ އަކީ ސިފައިންގެ ހިދުމަތުގައި 5 އަހަރު މަސައްކަތްޕުޅު ކުރައްވާފައިވާ މަތިވެރި ޝަހީދެކެވެ. މި ގައުމީ ޖިހާދުގައި ބައިވެރިވިއިރު ޝަހީދު ކޯޕްރަލް ޢަބްދުﷲ ޒުހައިރަކީ ޕްރައިވެޓްއެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްޕުޅު ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.

އެގޮތުން ދިވެހި ދައުލަތުން މިކަން ފާހަގަ ކުރައްވައި އެފަރާތަށްވެސް ވަނީ މަގާމުގެ ކުރިއެރުންދެއްވައި ހުރަވީ ރިހި މެޑަލް އާއި ޖިހާދުގެ ރަތް މެޑަލް ހަމައެއާއެކު 3 ނޮވެމްބަރުގެ މެޑަލް ދެއްވާފައެވެ. ދިވެހިން އެބަޔަކަށްޓަކައި ފަހުރުވެރިވާ އެތައް ބަޔަކު ޝަހީދުވެދިޔައިރު މުޙައްމަދު ޙަސަން (ޝަހީދު ކޯޕްރަލް މުޙައްމަދު ޙަސަން – ސނ:821) ތ. ދިޔަމިނގިލި/ ރަބީޢުގެ އަކީވެސް ފާހަގަކުރެވޭ ބޭކަލެކެވެ. ސިފައިންގެ ހިދުމަތުގައި 4 އަހަރާއި 10 މަހާ 8 ދުވަހު މަސައްކަތްޕުޅު ކުރައްވާފައިވާ މަތިވެރި ޝަހީދެކެވެ. މި ގައުމީ ޖިހާދުގައި ބައިވެރިވިއިރު ޝަހީދު ކޯޕްރަލް މުޙައްމަދު ޙަސަން އަކީ ޕްރައިވެޓްއެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްޕުޅު ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އެގޮތުން ދިވެހި ދައުލަތުން މިކަން ފާހަގަ ކުރައްވައި އެފަރާތަށް ވަނީ މަގާމުގެ ކުރިއެރުންދެއްވައި ހުރަވީ ރިހި މެޑަލް އާއި ޖިހާދުގެ ރަތް މެޑަލް ހަމައެއާއެކު 3 ނޮވެމްބަރުގެ މެޑަލް ދެއްވާފައެވެ. މީގެއިތުރުންވެސް މުހައްމަދު އިބްރާހިމް (ޝަހީދު ކޯޕްރަލް މުހައްމަދު އިބްރާހިމް – ސނ:606) ހއ. މުޅަދޫ/ އަނބުގަސްދޮށުގެ އަކީވެސް ފާހަގަކުރެވޭ ބޭކަލެކެވެ.

ސިފައިންގެ ހިދުމަތުގައި 8 އަހަރާއި 5 މަސްދުވަހު މަސައްކަތްޕުޅު ކުރައްވާފައިވާ މަތިވެރި ޝަހީދެކެވެ. މި ގައުމީ ޖިހާދުގައި ބައިވެރިވިއިރު ޝަހީދު ކޯޕްރަލް މުހައްމަދު އިބްރާހިމް އަކީ ޕްރައިވެޓްއެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްޕުޅު ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އެގޮތުން ދިވެހި ދައުލަތުން މިކަން ފާހަގަ ކުރައްވައި އެފަރާތަށްވެސް ވަނީ މަގާމުގެ ކުރިއެރުންދެއްވައި ހުރަވީ ރިހި މެޑަލް އާއި ޖިހާދުގެ ރަތް މެޑަލް ހަމައެއާއެކު 3 ނޮވެމްބަރުގެ މެޑަލް ދެއްވާފައެވެ. ހަމައެއާއެކު އާދަމް ނަޞީރު (ޝަހީދު ސަރޖަންޓް އާދަމް ނަޞީރު – ސނ:635) ކ.މާލެ/ ހ. ޝޭޑީވިލާ އަކީވެސް ފާހަގަކުރެވޭ ބޭކަލެކެވެ. ސިފައިންގެ ހިދުމަތުގައި 8 އަހަރާއި 23 ދުވަހު މަސައްކަތްޕުޅު ކުރައްވާފައިވާ މަތިވެރި ޝަހީދެކެވެ. މި ގައުމީ ޖިހާދުގައި ބައިވެރިވިއިރު ޝަހީދު ސަރޖަންޓް އާދަމް ނަޞީރަކީ ލާންސް ކޯޕްރަލެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްޕުޅު ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.

އެގޮތުން ދިވެހި ދައުލަތުން މިކަން ފާހަގަ ކުރައްވައި އެފަރާތަށް ވަނީ މަގާމުގެ ކުރިއެރުންދެއްވައި ހުރަވީ ރިހި މެޑަލް އާއި ޖިހާދުގެ ރަތް މެޑަލް ހަމައެއާއެކު 3 ނޮވެމްބަރުގެ މެޑަލް ދެއްވާފައެވެ. އަދި މީގެއިތުރުން މޫސާ އަޙްމަދު (ޝަހީދު ލެފްޓިނެންޓް މޫސާ އަޙްމަދު – ސނ:243) (ކުޑަނެނި ތުއްތު މަނިކު) ކ.މާލެ/ މއ. ދާރީގެ އަކީވެސް ފާހަގަކުރެވޭ ބޭކަލެކެވެ. ސިފައިންގެ ހިދުމަތުގައި 17 އަހަރާއި 3 މަހާއި 18 ދުވަހު މަސައްކަތްޕުޅު ކުރައްވާފައިވާ މަތިވެރި ޝަހީދެކެވެ. މި ގައުމީ ޖިހާދުގައި ބައިވެރިވިއިރު ޝަހީދު ލެފްޓިނެންޓް މޫސާ އަޙްމަދު (ކުޑަނެނި ތުއްތު މަނިކު)އަކީ ސަރޖަންޓެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްޕުޅު ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އެގޮތުން ދިވެހި ދައުލަތުން މިކަން ފާހަގަ ކުރައްވައި އެފަރާތަށް ވަނީ މަގާމުގެ ކުރިއެރުންދެއްވައި ހުރަވީ ރަން މެޑަލް އާއި ޖިހާދުގެ ރަތް މެޑަލް ހަމައެއާއެކު 3 ނޮވެމްބަރުގެ މެޑަލްވެސް ދެއްވާފައެވެ. މީގެ އިތުރުންވެސް އަޅުގަނޑުމެން އެންމެހާ ދިވެހިން 3 ނޮވެމްބަރުގެ ނަންގަތުމާއެކު އެބޭފުޅެއްގެ ނަން އެންމެ ފުރަތަމައަށް ހިތައް އަންނަ ބޭފުޅެއްގެގޮތުގައި، ހަމައެއައެކު އެބޭފުޅެއްގެ ނަން ރަންއަކުރުން ފަވާލެވިފައިވާ ޝަހީދު ހުސައިން އާދަމް އަކީ ނުލާހިކު ޅައުމުރުފުޅުގައި ދިވެހި ރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަމާއި އިސްތިގުލާލު ހިމާޔަތްކުރެއްވުމުގައި އަންނާނެ ތީރެއް އުންޑައެއް ފެނިގެން އަމާޒުވެގެން މެޔަށް ގަންނާ ކުރެއްވި ބިރުން ފިލަންދާ މީހަކަށް މަނުވާނަމޭ… މިއަޒުމުގައި ނުހަނު ހިތްވަރާއެކު މަސައްކަތްކުރެއްވި އަޅުގަޑުމެންގެ ބަތަލެކެވެ.

ޝަހީދު ކޯޕްރަލް ހުސައިން އާދަމަކީ ހދ. ކުޅުދުއްފުށީ މާވާގެއަށް އުފަން ސިފައިންގެ ވަޒީފާގައި 4 އަހަރާއި 5 މަހާއި 24 ދުވަހު ނުހަނު އަގުހުރި ހިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވުމުގައި ފުރާނަ ގައުމަށްޓަކައި ދޫކޮށްލެއްވި ޝަހީދީ ބަތަލެކެވެ. އުމުރުން އެންމެ 19 އަހަރުގައި މުޅިއުންމަތަށް މުޅި ގައުމަށް ދައްކަވައިދެއްވި އަގުހުރި ނަމޫނާއަކީ އެކަމުން އަޅުގަނޑުމެން ކޮންމެ ދިވެއްސަކު އިބުރަތް ހާސިލްކުރައްވަން ޖެހޭ މާތް މަތިވެރި ފިލާވަޅެކެވެ. އެގޮތުން ޝަހީދު ކޯޕްރަލް ހުސައިން އާދަމަކީ ސަހީދުވެވަޑައިގެންނެވިއިރު ޕްރައިވެޓެއްގެ ގޮތުގައި ހުންނެވި ބޭކަލެކެވެ. ނޮވެމްބަރު 3ގެ އުދުވާނުގައި ޝަހީދުވުމުން ދިވެހި ދައުލަތުންވަނީ އެކަން ފާހަކުރައްވައި ހުރަވީ ރަން މެޑެއްޔާއި ޖިހާދުގެ ރަތް މެޑަލް ހަމަ އެއާއެކު 3 ނޮވެމްބަރުގެ މެޑަލް ދެއްވާފައެވެ. 3 ނޮވެމްބަރުގެ އުދުވާނުގައި ޝަހީދުވީ ސިފައިންގެ އިތުރުން އާންމުންގެ 11 މީހަކުވަނީ ޝަހީދުވެފައެވެ.

ސިފައިންނާއި އާންމުން އެކު ޖުމްލަ 19 ދިވެހިން މިހާދިސާގައި އަޅުގަނޑުމެނާ ވަނީ އަލްވަދާއުކިޔާފައެވެ. އެގޮތުން 40 އަށްވުރެ ގިނަ ފަރާތްތައް ވަނީ މި ހާދިސާގައި އެކިވަރުގެ ޒަހަމްވެފައެވެ. މިއީ ކޮންމެ ހާލެއްގައިނަމަވެސް އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ވަކިބަޔަކު ބޭރުގެ ފަރަތްތަކާއި ގުޅިގެން އަޅުގަނޑުމެން ދިވެހިންނަށް ދިމާވެފައިވާ ހިތާމަވެރި ހާދިސާތަކުގެތެރެއިން ހާދިސާއެކެވެ. މިފަދަ ކަންކަމަކީ އަޅުގަނޑުމެން އިބުރަތް ހާސިލްކޮށް މާތް ﷲ ގެ މަގުގައި ޖިހާދުކޮށް ގައުމާއި ދީން އަދި ރައްޔަތުން ހިމާޔަތްކުރުމަށް ފިލާވަޅުތައް ދަސްކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. މާތް ﷲ ދިވެހި ޤައުމާއި އިސްލާމްދީން އަދި ދިވެހި ރައްޔިތުން މިފަދަ ނުރައްކާތެރި އޮއިވަރުތަކުން ސަލާމަތްކުރައްވާށި! އާމީން.

މާސްޓާސް ހަދައިގެން ލިބުނު ވަޒީފާ ދޫކޮށް ޔަތީމުންނަށް ކައްކާ ކާންދިނުމުގައި

ހުދު ކުރުތާއަކާއި ހަރުވާޅެއް އަދި ބޮލުގައި ތާކިހަލެއް އަޅައިގެން ހުންނަ މީހެކެވެ. އަބަދުވެސް މޫނުމަތިން ފެންނާނީ ހިނިތުންވުމެވެ. ހާއްސަ ކަމަކީ ބޮޑެތި ތެލީގައި ކުޅުދިޔާ ކޮށްލާ ކަހަލަ އިންޑިއާގެ އިތުރުން ދުނިޔޭގެ އެކިކަހަލަ ކެއުންތައް ކެއްކުމެވެ. އެވެސް ހާމައަށް ހުންނަ ތަންތަނުގައެވެ.

މި ސިފަކޮށްދެވުނީ މިފަހުން ފޭސްބުކް ނުވަތަ ޔޫޓިއުބުން ފެނިފައިހުރި މީހެއްގެ ވާހަކަ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. މި ދައްކަނީ “ނަވާބްސް ކިޗަން ފުޑް ފޮ އޯލް އޯފަންސް”ގެ ނަމުގައި ޔޫޓިއުބް ޗެނަލްއެއް ހިންގާ، އެތައް ހާސް ބަޔަކަށް މިއަދާ ޖެހެންދެން ވެސް ކާންދެމުން އަންނަ އިންޑިއާގެ ޙާޖާ މުއިނުއްދީންގެ ވާހަކައެވެ.

އެކިކަހަލަ މޮޅެތި ބިރިޔާނީ ތަކާއި އަވަނެއް ނެތި ފިހެލާ ވައްތަރު ވައްތަރުގެ ކޭކުތަކުގެ އިތުރުން އެކިކަހަލަ މޭވާއިން އޮލަކޮށް ގިރާލާ ޝޭކްތަކާއެކު މިއަދު މުޅި ދުނިޔޭގެ 1.2 މިލިއަން ސަބްސްކައިބާސް އޭނާގެ ޔޫޓިއުބް ޗެނެލް ފޮލޯކުރެއެވެ.

އުމުރުން 39 އަހަރުގެ މުއިނުއްދީން ކައްކާ އެ ކެއްކުންތަކުގެ ރަހަ އޭނާގެ ކެއްކުމުގެ އުކުޅާއި ކައްކާއިރު އަޅާ އެއްޗެހިން ރަހަލާވަރު ކޮށްލާއިރު، އޭނާއަށް އެތައް ބައެއްގެ ސަމާލުކަން ލިބިފައިވަނީ މޮޅެތި ކެއްކުންތެރިއަކަށް ވެގެން އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. އޭނާ އެކަން ކުރާ މައިގަނޑު ސަބަބެވެ.

އެއީ އޭނާ ކައްކާ ކޮންމެ އެއްޗެއް، ހުރި ގޮތަށް ޔަތީމުންނަށް ބެހުމެވެ. ކޮންމެ ހަފްތާއަކު އެވްރެޖްކޮށް ދޭއް ނުވަތަ ތިން ވީޑިއޯ އޭނާ ޔޫޓިއުބަށް އަޕްލޯޑްކުރާއިރު، ކެއުންތަކުން އެތައް ޔަތީމު ކުއްޖެއްގެ މޫނަށް ހިނިތުންވުން އޭނާ ގެނެސްދެއެވެ.

އެގޮތުން، މުއިނުއްދީނުގެ ޓީމުން މަހަކު ގާތްގަނޑަކަށް 1200 ޔަތީމު ކުދިންނަށް ކާންދޭއިރު، މިހާރު އޭނާ އެކަންކުރާތާ ގާތްގަނޑަކަށް ތިން އަހަރު ވެއްޖެއެވެ.

ކޮންމެއަކަސް މުއިނުއްދީންގެ ވާހަކައެވެ. އޭނާއަކީ އަންދްރަ ޕްރަދޭޝްގެ މެދުފަންތީގެ އާއިލާއަކަށް އުފަން، ތެލަންގަނާގައި ބޮޑުވި މީހެކެވެ. އަދި އޭނާގެ އަންހެނުން، ނަހީދާ ބެގަމްއާ ކައިވެނިކުރުމަށްފަހު މުއިނުއްދީން މިހާރު ދިރިއުޅެމުންދަނީ ހައިދަރްއާބާދުގައެވެ.

ބިޒްނަސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން އިން މާސްޓާސް ހަދައިގެން ހުރި މުއިނުއްދީނަކީ އިންޑިއާގެ ބައެއް މަޝްހޫރު ޓީވީ ޗެނަލްތަކުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 13 އަހަރު މަސައްކަތް ކޮށްފައިވާ ޒުވާނެކެވެ.

މުއިނުއްދީން ބުނާގޮތުން، ވަޒީފާތަކުން އޭނާގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހަރަދު ބަރަދު ހަމަޖެހުނު ނަމަވެސް، އެކަމުން އެއްވެސް ހިތްހަމަޖެހުމެއް އޭނާއަށް ނުލިބުނު ކަމަށެވެ. އެގޮތުން މީގެ ގާތްގަނޑަކަށް ފަސް އަހަރު ކުރިން، އިޖްތިމާއީ ދާއިރާގައި ތަފާތު ކަމެއް ކުރުމަށް ދެ ރައްޓެހިން ކަމަށްވާ ސްރިނާތް ރެޑީ އަދި ބަގަތް ރެޑީ އާއެކު މަޝްވަރާ ކުރެވުނު ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.

އެވަގުތު އެފަދަ ކަމެއް ކުރާނެވަރުގެ ތަނަވަސް ކަމެއް ނެތުމުން އެކަން އޭރު ނުވި ނަމަވެސް، އޭގެ ދެ އަހަރު ފަހުން މުއިނުއްދީން ޔޫޓިއުބް ޗެނަލް ހަދައި މަސައްކަތް ފެށިއެވެ.

ޔޫޓިއުބް ޗެނަލް ހެދިއިރު ވެސް އޭނާއަކީ ކައްކަން އެނގޭ މީހެކެވެ. އެގޮތުން އިންޑިއާގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި ކައްކާ ކާއެއްޗެހި، އެ އެއްޗެހި ކައްކަން ދަސްކޮށްދޭ ފޮތްތަކުންނާއި ވީޑިއޯތައް ބަލައިގެން އޭނާ ދަސްކުރިއެވެ.

“އެކަނި ދިރިއުޅުނުއިރު، ފޫހިފިލުވާލަން އަހަރެން ކައްކާ އުޅުނިން. އަދި އަހަރެންނަކީ އާދައިގެ މެދުފަންތީގެ އާއިލާއަކުން އައިސްފައިހުރި މީހެއް ކަމުން، ކޮންމެ ފަހަރަކު މީރު ކާއެއްޗެހި ގަންނާކަށް ވެސް ފައިސާއެއް ނުހުރޭ. އެހެންވެގެން ރެސިޕީތައް ބަލައިގެން އަމިއްލަ ބަދިގޭގައި މޮޅެތި އެއްޗެހި ކައްކަން ފެށީ. އަހަރެންގެ ރައްޓެހިންނާއި ހާއްސަކޮށް އަހަރެންގެ ދަރިން، އަހަރެން ކައްކާ އެއްޗެހި މީރު ވެގެން އުޅޭ. އެމީހުން ބުނާނެ އަހަރެންގެ އިންނަނީ ޖާދޫ އަތެކޭ. ނަވާބްސް ކިޗަން ފެށިފަހުން، ފަހަތަށް ބެލުމެއް ނެތް،” މުއިނުއްދީން އޭނާ ކައްކަން ފެށިގޮތް ކިޔައިދިނެވެ.

އެގޮތުން ނުވަ ގަޑިއިރު އަރާމުކަމާއެކު އޭސީ ދަށުގައި މަސައްކަތްކުރަން އުޅުނު މުއިނުއްދީން މިއަދު ގަދަ އަވީގައި ގާތްގަނޑަކަށް 12 ނުވަތަ 13 ގަޑިއިރު ހޭދަކުރެއެވެ.

ކައްކާ ވީޑިއޯ ނެގުމަށް ރަނގަޅު ތަނެއް ހޯދުމާއި، ކައްކަން ބޭނުންވާނެ އެންމެ ފުރިހަމަ އެއްޗެހި ހޯދުމުން ފެށިގެން އެދުވަހެއްގަ ކައްކާ ކެއްކުން ދިރާސާކޮށް، ބޮޑެތި ތެލިތަކުގައި ކައްކާ، އެންމެ ފުރިހަމަ މީރު ކާއެއްޗެއް ހެދުމަކީ އޭނާގެ އެންމެ ބުރަ މަސައްކަތެވެ.

“މި މަސައްކަތް ފަށައިގެން ގާތްގަނޑަކަށް ހަތަރު މަހު، ހުރިހާ މަސައްކަތެއްގައި އުޅުނީ އަހަންނާ ދެ ރައްޓެހިން. މިއަދު އަހަރެމެންނަށް އެހީވާން ހަތް މެމްބަރުންގެ ޓީމެއް އެބައޮތް. އެންމެންނަކީ ވެސް ކެއްކުމަށް ލޯބިކުރާ ޔަތީމުންނަށް ކާންދިނުމުގައި ބައިވެރިވާން ބޭނުންވެގެން އައި މީހުން. ބައެއް ދުވަސް ދުވަހު، ގިނަ ވަގުތު ކޮޅަށް ހުންނަން ޖެހުމުން އަތާއި ބުރައްކައްޓާއި މެޔަށްވެސް ތަދުވޭ. ނަމަވެސް ކައްކާ ނިމި، ޔަތީމުންނަށް އަހަރެން ކެއްކި އެއްޗެހި މީރުވެގެން އުޅޭތީ އެ ތަދުމަތިން ހަނދާން ނެތޭ،” މުއިނުއްދީން ބުންޏެވެ.

އޭނާ ބުނީ، ޔޫޓިއުބް ޗެނަލް ހިންގަން ފެށީ ނިއުސް ޗެނަލްއެއްގައި އުޅެމުން ކަމަށެވެ. އަދި އޭނާ ކުރާ މަސައްކަތް ކުންފުނިން ބަލައިގެން ކަމަށާއި ނަމަވެސް ވީޑިއޯތައް ވައިރަލް ވުމުން، އޭނާގެ މަސައްކަތަށް ބުރޫ އަރާ ކަމަށް ބުނެ، ކޮންމެވެސް އެއްކަމެއް ހިޔާރުކުރުމަށް އެދުނު ކަމަށެވެ.

އަދި އޮފީހުން ނުކެނޑުމަށް ކުންފުނިން މުސާރަ ވެސް ބޮޑުކުރި ކަމަށާއި ނަމަވެސް އޭނާއާއި ދެ ރައްޓެހިން ނިންމީ ވަޒީފާއިން ކެނޑިގެން ޔަތީމުންނަށް ކާންދިނުމުގައި ކުރިއަށްދާން ކަމަށް މުއިނުއްދީން ބުންޏެވެ. އަދި އޭނާ އާއި ދެ ރައްޓެހިން ވެސް ވަޒީފާއިން ކެނޑުނީ އެއްދުވަހެއްގައި ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.

“އަހަރެންގެ ބައެއް އެހެން ރައްޓެހިން ބުނާނެ، މިކަހަލަ ހަޑި މަސައްކަތެއް ތިކުރަނީ ކީއްކުރަންހޭ. މުޅި އުމުރަށް ކައްކާއަކަށް ވެގެންހޭ އުޅެން ބޭނުންވަނީ؟ ހަފްލާތަކަށް ވެސް ކައްކައިދޭން ފަށާނަންދޯއޭ. ކުރިން މިކަހަލަ އެއްޗެހިކީމަ އަސަރުކުރި. ނަމަވެސް ފޭނުންގެ ފަރާތުން ލިބޭ ހިތްވަރުން ކުރިއަށްމިދަނީ. އަހަރެންގެ އަންހެނުން ވެސް މިކަމަށް ވަރަށް ބޮޑު ހިތްވަރެއްދޭ. އޭނާ އާއި ދަރިން އަބަދުވެސް އަހާނެ ކޮން އާއެއްތޯ ކައްކަން އުޅެނީ. އެމީހުންނަކީ އަހަރެންގެ އެންމެ ވަރުގަދަ ސަޕޯޓް ސިސްޓަމް،” މުއިނުއްދީން ބުންޏެވެ.

އޭނާ ބުނީ، މިއަދު ދުނިޔޭގެ އެކިކަންކޮޅުތަކުގައި އުޅޭ މީހުން ވެސް އެމީހުންގެ މަސައްކަތަށް ތައުރީފުކުރާ ކަމަށެވެ. އަދި ބައެއް ބެލެނިވެރިން، އެމީހުންގެ ކުދިންގެ އުފަން ދުވަސް ފާހަގަކުރަން ބާއްވާ ޕާޓީގެ ފައިސާ ވެސް ޔަތީމު ކުދިންނަށް ކައްކާ ކާންދިނުމުގައި އެހީވުމަށް ފޮނުވަމުންދާ ކަމަށް މުއިނުއްދީން ބުންޏެވެ.

މުއިނުއްދީނާއި އޭނާގެ ޓީމުގެ މަސައްކަތް ހިންގުމަށް ހަމައެކަނި ފައިސާ ލިބެނީ ވީޑިއޯތައް މެދުވެރިކޮށް ލިބޭ ފައިސާ އާއި ބައެއް ހެޔޮ އެދޭ ފަރާތްތަކުންދޭ އެހީއެވެ. އެކަމުގެ ސަބަބުން ވީޑިއޯތައް ހެދުމުގައި ގޮންޖެހުންތަކެއް ހުރި ނަމަވެސް މުއިނުއްދީންގެ ޓީމުން ފެށި މަސައްކަތް ހުއްޓުމުގެ ވިސްނުމެއް ނެތެވެ. އުއްމީދަކީ ގިނަ ޔަތީމުހާނާތަކަށް ގޮސް ގިނަ ކުދިންނަށް ކެއުން ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ.

“ކާއެއްޗެއް ނުލިބިފަ ހުރި މީހަކަށް ކާން ދެވުމުން އިހުސާސް ކުރެވެނީ ސުޕަހީރޯއެކޭ. އަހަރެން އަދިވެސް ހަނދާން އެބަހުރި، ގެއެއްނެތި މަގުމަތީގައި އުޅުނު މީހަކަށް ފުރަތަމަ ކާނާ ޕެކޭޖް ދިން ދުވަސް. އޭނާގެ މޫނުމަތިން ފެނުނު އުފާވެރިކަން ފެނިފައި، ސައިކަލުގައި ގެއަށްދިޔައިރު އަހަރެންގެ ހުރިހާ ކަންބޮޑުވުމެއް ފިލި. އެ އުފާވެރިކަން ބަޔާންކުރަން ވެސް ދަތި. އަހަރެން އޭރު ވިސްނާލިން. އެންމެ މީހަކަށް އަހަންނަށް ކާން ދެވިގެން މިހާ އުފާވާނަމަ ހާހެއްހާ މީހުންނަށް ކާން ދެވުމުން އަހަރެން ވާނެ އުފާ،” މުއިނުއްދީން ބުންޏެވެ.

“އަޑިޔަށް ދަންދެން މަޑަ ކެރާންވޫދޯ؟”

އިއްޔެ ފޭސްބުކް ނިއުސްފީޑް ހާވަމުން ދަނިކޮށް ފެނުނީ ތަފާތު ޕޯސްޓެކެވެ. ޕޯސްޓުގައިވަނީ ބޮޑެތި ވާހަކަތަކެވެ. ސީރިޔަސް ވާހަކަތަކެވެ. ތިރީގައި އެވަނީ މިބުނި ޕޯސްޓެވެ.

This shouldn’t end with the #ClimateStrikeWeek. We need to continue this until our people starts to treat climate change for what it is – a crisis…📸: Visit Laamu Atoll Media

Publicado por Visit Laamu Atoll en Domingo, 29 de septiembre de 2019

 

ލާމު އަތޮޅު ބަހުން ލިޔެފައިވާ މި ޕޯސްޓްގައި ދައްކާފައިހުރީ މުހިންމު ވާހަކަތަކެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެންގެ ލޯ އަމާޒުވީ “އަޑިޔަށް ދަންދެން މަޑަ ކެރާންވޫދޯ؟” މިހެން ލިޔެފައި އިން ޕޯސްޓަރ ހިފައިގެން އިން ފޮޓޯ އަށެވެ.

ލާމު އަތޮޅުގެ ބަހުރުވަ މާ ރަނގަޅަށް ނޭނގުނު ކަމުގައިވިޔަސް، ޕޯސްޓްގައި ބުނަން އުޅުނު އެއްޗެއް ފަހުމްވެއެވެ. ބުނެފައިވަނީ ސީރިޔަސް ވާހަކައެކެވ. ރާއްޖެ އަޑިޔަށް ދަންދެން ބަލަން ތިބެންވީހެއްޔެވެ؟ ނަމަވެސް މިދައްކަނީ ކިހިނެތް އަޑިޔަށް ދާ ވާހަކަ ހެއްޔެވެ؟

މިދައްކަނީ ދުނިޔެ އަޑިޔަށް ވާހަކައެވެ. ކުޑައިރު، ދަސް ކުރި، ދުނިޔެ ހޫނުވެ، ދުނިޔޭގެ ދެކޮޅުގައިވާ ގަނޑުފެންތައް ވިރި، ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލޭ ވާހަކައެވެ. މިވާހަކަތައް ގަދަޔަށް ދެކެވެން ފެށިފައިވަނީ ގްލޯބަލް ކްލައިމެޓް ސްޓްރައިކް ވީކް އިންނެވެ.

މިދިޔަ ބުރާސްފަތި ދުވަހުން ފެށިގެން އެެއް ހަފްތާއަށް، ރާއްޖެ ވެސް ހިމެނޭ ގޮތުން މުޅި ދުނިޔޭގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި ގްލޯބަލް ކްލައިމެޓް ސްޓަރައިކް ހަރަކާތުގެ ދަށުން އަޑުއުފުލުންތައް އަންނަނީ ބާއްވަމުންނެވެ. މިއީ ތިމާވެށީގެ ހިމާޔަތަށް ގޮވާލައި ހިންގާ ހަރަކާތެކެވެ. މި ދިޔަ ބްރާސްފައްޗާ ހަމައަށް ކުރިޔަށް ދިޔަ ކްލައިމެޓް ސްޓްރައިކް ވީކްގައި ޖުމްލަ 6 މިލިޔަނަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ބައިވެރިވެއެވެ.

“ވިޒިޓް ލާމް އެޓޯލް” އިން އިއްޔެ ކޮށްފައިވާ ޕޯސްޓްގައި ބުނެފައިވަނީ މި ހަރަކާތް ކުރިޔަށް ދާނެ ކަމަށާއި މިއީ ހަމައެކަނި އެންމެ ހަފްތާއަކުން ނިންމާލެވޭނެ ކަމެއް ނޫން ކަމަށެވެ. އަދި މިކަމުގެ މުހިންމުކަން މީހުންނަށް އެނގޭ ދެކަށް މިކަން ކުރާނެ ކަމަށްވެސް ބުނެފައިވެއެވެ.

އަންހެނުން ފަނޑިޔާރުކަން ކުރުމަކީ، އިސްލާމްދީން މަނާ ކުރާ ކަމެއްތަ؟

މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނުގެ عقيدة ތަކާއި، أصول ތަކާއި، حكم ތައް ވަނީ ކީރިތި قرآن ގައްޔާއި، رسول اللّه صلى اللّه عليه وسلّم ގެ ސުންނަތުގައި ބަޔާންކޮށްދެއްވާފައެވެ. އެހެންކަމުން، އެއްވެސް ކަމެއްގައި އިސްލާމްދީނުގެ حكم އޮތީ ކިހިނެއްތޯ ބަލަންވެއްޖެނަމަ، އެންމެ ފުރަތަމަ ވެސް ބަލަން ޖެހެނީ މި މައިގަނޑު ދެ أصل އަށެވެ. އެ ވަރުގަދަ ދެ أصل އިންކުރެ أصل އަކުން އެކަމެއްގެ حكم ނުފެނިއްޖެ ހިނދެއްގައި ޖެހޭނީ، قرآن އާއި ސުންނަތުގައިވާ عامّ أصول ތަކާ ފުށު ނާރާގޮތެއްގެ މަތިން އިޖްތިހާދު ކުރާށެވެ. މިގޮތުން ކުރާ އިޖްތިހާދުގައި ހުރިހާ علم ވެރިން އެއްގޮތަކަށް އެއްބަސްވެވަޑައިގެންފައިވާނަމަ، އެއީ إجماع އެވެ.

މިކަންއޮތީ މިހެންކަމުން، އަންހެނުން ފަނޑިޔާރުކަން ކުރުމުގެ އިސްލާމީ حكم ދެނެގަންނަން ޖެހޭނީ ވެސް ހަމަ މި أصول ގެ މަތިންނެވެ.

އެކި މައްސަލަތަކުގައި އިސްލާމްދީނުގެ حكم އޮތްގޮތް ދެނެގަތުމުގައި އަންނަނިވި މައިގަނޑު أصول އަށް رعاية ކުރަން ޖެހެއެވެ. އެ أصول އަކީ، އެކަމަކީ حرام ކަމެއް ކަމުގައި ކީރިތި قرآن ގައި ނުވަތަ މާތް ރަސޫލާގެ ސުންނަތުގައި ސާފުކޮށް އޮޅުމެއް ނެތްގޮތުގައި އަންގަވާފައި ނުވާހާ ހިނދަކު، ކޮންމެ ކަމަކީ ވެސް ހުއްދަ ކަމެއް ކަމެވެ. أصول الفقه ގެ علمވެރިންގެ عبارة އިން ދަންނަވާނަމަ، اَلأَصْلُ فِى اْلأَشْيَاءِ اْلإِبَاحَةُ  ކޮންމެ ކަމެއްގެ ވެސް އަސްލަކީ ހުއްދަވުމެވެ.

މި أصول ސާބިތުކޮށްދޭ ހެކިތައް ކީރިތި قرآن ގައިވެއެވެ. މާތް اللّه وحى ކުރެއްވިއެވެ. [هُوَ الَّذِى خَلَقَ لَكُم مَّا فِى اْلأَرْضِ جَمِيعًا ؛ ثُمَّ اسْتَوَىٰۤ إِلَى السَّمَاۤءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَٰوَٰتٍ ؛ وَهُوَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ.] (البقرة: 29)

މާނައީ: “އެކަލާނގެއީ، ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި ބިމުގައިވާ އެންމެހައި ތަކެތި ހެއްދެވި ރަސްކަލާނގެއެވެ. ދެން އެކަލާނގެ އުޑުހެއްދެވުމަށް އިރާދަކުރައްވައި، އެ އުޑުތަކުގެ ހެއްދެވުން ހަތްއުޑަށް ފުރިހަމަކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލާނގެއީ ކޮންމެ ކަމެއްމެ، މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ.”

[الحلال والحرام فى الإسلام] (އިސްލާމްދީނުގައި حلال ކަންތަކާއި حرام ކަންތައް) މިފޮތުގައި ޑރ. يوسف القرضاوى ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.

“އިސްލާމީ شريعة ގައި حرام ކަންތައްތަކުގެ ދާއިރާ ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހަނިވެފައެވެ. އަދި حلال ކަންތައްތަކުގެ ދާއިރާވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފުޅާވެފައެވެ. އެހެނީ، قرآن އާއި ސުންނަތުގައި ސާފުބަހުން ކަނޑައެޅިގެން ކަމެއް حرام ކަމުގައި އަންގަވާފައިވަނީ މަދުކަންތައްތަކެކެވެ. އެކަމަކީ، حلال ކަމެއް ކަމުގައި ނުވަތަ حرام ކަމެއް ކަމުގައި ބަޔާން ކުރައްވާފައިނުވާ ކޮންމެ ކަމަކީ، ހުއްދަވުމުގެ އަސްލުގެ މަތީގައިވާ ކަމެކެވެ.” (صفحة : 21)

އަންހެނުން ފަނޑިޔާރުކަން ކުރުމަކީ، އިސްލާމްދީނުގައި ހުއްދަނޫން حرام ކަމެއް ކަމުގައި ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުން ދައްކަވާ ދަލީލަކީ النّساء ސޫރަތުގެ 34 ވަނަ އާޔަތާއި البقرة ސޫރަތުގެ 228 ވަނަ އާޔަތާއި الإمام البخارى ގެ 4425 ވަނަ حديث އެވެ.

النّساء ސޫރަތުގެ 34 ވަނަ އާޔަތުގައިވަނީ މިފަދައިންނެވެ.

الرِّجَالُ قَوَّٰمُونَ عَلَى النِّسَاۤءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ؛ وَبِمَاۤ أَنفَقُواْ مِنْ أَمْوَٰلِهِمْ.

މާނައަކީ: “ފިރިހެނުންނަކީ، އަންހެނުންގެ މައްޗަށް ރައްކާތެރިވެ ބެލެހެއްޓުމުގައި قائم ވެގެންތިބޭ ބަޔެކެވެ. (އެއީ) އެއުރެންގެ އެއްބަޔެއްގެ މައްޗަށް އަނެއްބަޔަކު اللّه މާތްކުރައްވައި، އިތުރުކުރައްވާފައިވާ ކަމަށްޓަކައެވެ. އަދި، އެއުރެންގެ މުދަލުން ހޭދަކޮށްފައިވާ ކަމަށްޓަކައެވެ.”

قَوَّامُون ގެ މާނައަކީ، قِوَامَةُ ލިބިގެންވާ މީހުންނެވެ. قِوَامَةُގެ މާނައަކީ، عائلة ގެ خرد ބަރަދު ބެލެހެއްޓުމާއި، عائلة ރައްކާތެރި ކުރުމުގައި އިސްދައުރެއް އަދާކުރުމެވެ.

البقرة ސޫރަތުގެ 228 ވަނަ އާޔަތުގައިވަނީ މިފަދައިންނެވެ.

وَالْمُطَلَّقَٰتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلـٰثَةَ قُرُوۤءٍ ؛ وَلاَ يَحِلُّ لَهُنَّ أَن يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِىۤ أَرْحَامِهِنَّ إِن كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَاْلْيَوْمِ اْلأَخِرِ؛  وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِى ذَٰلِكَ إِنْ أَرَادُوۤاْ إِصْلَـٰحًا ؛ وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِى عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ ؛ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ ؛ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكُيمٌ

މާނައަކީ: “އަދި، ވަރިކޮށްފައިވާ އަންހެނުން، އެކަނބަލުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކާއިގެން ތިން قُرء ވަންދެން އިންތިޒާރު ކުރާހުށިކަމެވެ! (قُرء އަކީ، حيض ނުވަތަ طُهرއެވެ.) އަދި، އެކަނބަލުން، اللّه އަށާއި، آخرة ދުވަހަށް، އީމާންވާ ކަމުގައިވާނަމަ، އެކަނބަލުންގެ رَحِم ތަކުގައި اللّه އުފައްދަވާފައިވާ އެއްޗެއް (އެބަހީ: حيض ވުމާއި ބަލިވެއިނުންފަދަ ކަންތައް) ވަންހަނާކުރުން އެކަނބަލުންނަށް ހުއްދައެއް ނުވާނެތެވެ. އަދި، އެއުރެން إصلاح ކުރުމަށް އެދޭނަމަ، عدّة ގެ ދުވަސްވަރުގައި އެކަނބަލުން ކާވެންޏަށް އަނބުރައި ގެނައުން އެކަނބަލުންގެ ފިރިންނަށް حق ވެގެން ވެއެވެ. އަދި شرعى ހަމައިން (ފިރިންނަށް އަދާކުރުން) އެކަނބަލުންގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވާފަދަ ކަންތައްތައް (ފިރިންގެ ފަރާތުން) އެކަނބަލުންނަށްވެސް حق ވެގެން ވެއެވެ. އަދި ފިރިހެނުންނަށް އެކަނބަލުންގެ މައްޗަށް ދަރަޖައެއް ލިބިގެންވެއެވެ. اللّهއީ، عزيز ވަންތަ، حكيم ވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ.”

ފިރިހެނުންނަށް އަނބިންގެ މައްޗަށް ދަރަޖައެއް ލިބިފައިވުމަކީ، عائلة ގެ ދުޅަހެޔޮކަމާއި ރައްކާތެރިކަން ބެލެހެއްޓުމުގައި ފިރިހެނުން އުފުލަންޖެހޭ މަސްއޫލިއްޔަތެއް އޮތުމުން، ފިރިންނަށް حق ވާ قدر އާއި إحترام ދިނުމެވެ.

އެހެންކަމުން، މި ދެ އާޔަތާމެދު ނަޒަރު ހިންގާލައިފި ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ދޭހަވާނެ ފަދައިން، މި ދެ އާޔަތުގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވާ حكم ތަކަކީ، ދެމަފިރިންގެ މަސްއޫލިއްޔަތާއި، ވާޖިބުތަކާއި، ދެމަފިރިންގެ حق ތަކާއި، ދެމަފިރިންގެ ދެމެދުގައި އޮންނަންޖެހޭ ގުޅުމާބެހޭ حكم ތަކެކެވެ.

މިދެ އާޔަތުގައި، އަންހެނުން ފަނޑިޔާރުކަން ކުރުމާ ބެހޭ އެއްވެސް ވާހަކައެއް ނެތެވެ. އެހެންކަމުން، އަންހެނަކު ފަނޑިޔާރުކަން ކުރުމާ ދެކޮޅަށް ދެއްކޭނެ އެއްވެސް شرعى حجّة އެއް މި ދެ އާޔަތުންކުރެ އާޔަތެއްގައި ނެތްކަން ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ.

އަންހެނުން ފަނޑިޔާރުކަން ކުރުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއް ނޫންކަމުގައި ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުން حوالة ދެއްވާފައިވާ حديث އަކީ ابوبكرة نفيع بن الحارث ރިވާކުރައްވާފައިވާ އަންނަނިވި حديث އެވެ.

“ފާރިސްކަރައިގެ އަހުލުވެރިން އެބައިމީހުންގެ ރަނިކަމަނާއެއްގެ ގޮތުގައި ކިސްރާގެ ދަރިކަނބަލުން އިސްކޮށްފިކަމުގެ خبر رسول اللّه صلى اللّه عليه وسلّم އަށް ލިބިވަޑައިގެންހިނދު، އެކަލޭގެފާނު حديث ކުރެއްވިއެވެ. އެބަޔެއްގެ ކަންތައްތައް އަންހެނަކާ حوال ކޮށްފިބަޔަކު ކާމިޔާބު ނުވާހުށްޓެވެ.”

މި حديث އަކީ البخارى ގައިވާ حديث އެއް ކަމުގައިވިޔަސް، މި حديث ރިވާކުރެއްވި ابوبكرة އަކީ އިތުބާރުކުރެވޭ ރާވީއެއް ނޫން ކަމުގައި حديث علم ގެ ބައެއް علمވެރިން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. ސަބަބަކީ، صحابى ބޭކަލަކާމެދު ابوبكرة އިތުބާރު ނުހިފޭ ދޮގުވާހަކަތަކެއް ދެއްކެވިކަމަށްޓަކައި، الخليفة عمر بن الخطاب ގެ އަމުރުފުޅަށް ابوبكرة ގެ ގައިކޮޅުގައި ހައްދު ޖަހާފައިވާކަމެވެ.

ހަމައެފަދައިން، އެހެން އެއްވެސް صحابى ބޭކަލަކު މި حديث ރިވާކުރައްވާފައި ނުވާކަމެވެ. މީގެއިތުރުން ابوبكرة މި حديث އެންމެ ފުރަތަމަވެސް ރިވާކުރެއްވީ، اَلْجَمَلُ ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު، (އެބަހީ: ކީރިތި ރަސޫލާ ސުވަރުގެވަޑައިގަތުމުގެ 25 އަހަރު ފަހުން) ކަމަށް ވާކަމެވެ.

ابوبكرة ގެ މި حديث އާ ބެހޭގޮތުން ބައެއް علم ވެރިން ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި، މިއީ ކީރިތި ރަސޫލާ ވިދާޅުވެފައިވާ ބަސްފުޅެއްކަމުގެ އެއްވެސް ހަރުދަނާ ހެތްކެއް ނެތެވެ. އަދި ابوبكرة މި حديث ރިވާކުރެއްވީ أم المؤمنين السيّدة عائشة ، معاوية ގެ ލަޝްކަރުގައި الخليفة على بن أبى طالب އާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަކުރެއްވުމަށް ނުކުމެވަޑައިގަތުމާ ގުޅިގެން ސިޔާސީ ބޭނުމަކު އެކަމަނާއަށް ފާޑުވިދާޅުވުމުގެގޮތުން ކަމުގައި އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވެއެވެ. މިހުރިހާ ސަބަބަކަށްޓަކައި މިމައްސަލައިގައި މި حديث ނެގޭނެ އެއްވެސް حجّة އެއް ނެތެވެ.

މި حديث އަކީ حجّة އެއް ކަމުގައި ބަލާނަމަ، އަންހެނުންނަށް ސަރުކާރުގެ އެއްވެސް ވަޒީފާއެއް އަދައެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ސަބަބަކީ، ކޮންމެ ވަޒީފާއެއްގައި ހުންނަ މީހަކީވެސް ބަޔެއްގެ ކަމަކާ حوال ވެ ހުންނަ މީހަކަށްވާތީއެވެ. މި أصول އިން ބަލާނަމަ، އަންހެނަކަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެމްބަރަކަށްވެސް ނުވެވޭނެއެވެ. ވަޒީރަކަށްވެސް ނުވެވޭނެއެވެ. މިކަމަކީ، ކިތަންމެ ކުޑަނަމަވެސް ވިސްނުމެއްހުރި އެއްވެސް މީހަކު قبول ކުރާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

އަންހެނުން ފަނޑިޔާރުކަން ކުރުމަކީ، އިސްލާމްދީނުގައި ހުއްދަ ނޫން ކަމެއް ކަމުގައި ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުން އިތުރު ވާހަކައެއްވެސް ވިދާޅުވެއެވެ. އެއީ، ސަލާމާއި صلوات ލެއްވި ރަސޫލާއާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ މާތް ހަތަރު خليفة އިންނާއި، بنو أميّة ގެ خليفة އިންވެސް އެއްވެސް އަންހެނަކު ފަނޑިޔާރުކަމަށް އިސްކުރައްވާފައި ނުވާކަމެވެ. حقيقة ގައި މިއީ قبول ކުރެވޭފަދަ حجّة އެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ، މީހަކު ނުވަތަ ބަޔަކު ވަކި ޒަމާނެއްގައި ކޮށްފައި ނުވާ ކަމަކީ حرام ކަމެއް ކަމަށް ނުވަތަ ހުއްދަ ނޫން ކަމެއް ކަމަށް ބުނާނެ އެއްވެސް شرعى ދަލީލެއް ނުވަތަ ބުއްދީގެ ހަމައެއްވެސް ނެތެވެ.

އިސްލާމްދީނުގެ މައިގަނޑު ދެ أصل ކަމުގައިވާ ކީރިތި قرآن އާއި މާތް ރަސޫލާގެ ސުންނަތަށް ބަލައިލާއިރު، އިސްލާމްދީނުގައި ފިރިހެނުންނާއި އަންހެނުން ތަފާތު ނުކުރައްވާކަން ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގި ފެނިގެން ދެއެވެ.

މާތް اللّه އަށް އީމާންވުމާއި، ކައުއިތުރު محمّد ގެފާނީ އެކަލާނގެ ރަސޫލާ ކަމަށް އީމާންވުމާއި، ނަމާދުކުރުމާއި، ރޯދަހިފުމާއި، حجّ عمرة ވުމާއި، ޒަކާތްދިނުމަކީ، އެއްވެސް ތަފާތެއް ނެތި އެއް ހަމައެއްގެމަތިން ފިރިހެނުންނާއި އަންހެނުންގެ މައްޗަށް ވާޖިބު ކުރައްވާފައިވާ ކަންކަމެވެ.

ހަމަ އެހެންމެ އިސްލާމްދީނުގައި حرام ކުރައްވާފައި ކޮންމެ ކަމަކީ، ހަމަ އެއް ހަމައެއްގެ މަތިން ފިރިހެނުންނާއި އަންހެނުންގެ މައްޗަށް حرام ކުރައްވާފައިވާ ކަންކަމެވެ. ހެޔޮ عمل ތަކަށް آخرة ދުވަހުން ثواب ދެއްވުމާއި ނުބައި عمل ތަކަށް ޖަޒާދެއްވުމުގައިވެސް، އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުންނާ ދެމެދު އެއްވެސް ތަފާތެއް ނެތެވެ.

النّحل ސޫރަތުގެ 97 ވަނަ އާޔަތުގައިވެއެވެ.

مَنْ عَمِلَ صَٰلِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَوٰةً طَيِّبَةً ؛ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ.

މާނައަކީ: “مؤمن އަކު ކަމުގައިވާ حال ، ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިންވިޔަސް، ނުވަތަ އަންހެނުންގެ ތެރެއިންވިޔަސް، صالح عمل އެއް ކޮށްފިމީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން، އެމީހަކަށް ރަނގަޅު، ބާއްޖަވެރި ދިރިއުޅުމެއް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެއްވާހުށީމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެން عمل ކޮށް އުޅުނު އެންމެ ހެޔޮގޮތުގެ ދަރުމައިން، އެއުރެންނަށް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޖަޒާ ދެއްވާހުށީމެވެ.”

الأحزاب ސޫރަތުގެ 35 ވަނަ އާޔަތުގައި ވެއެވެ.

إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَٰتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَٰتِ وَالْقَٰنِتِينَ وَالْقَـٰنِتَـٰتِ وَالصَّٰدِقِينَ وَالصَّٰدِقَـٰتِ وَالصَّٰبِرِينَ وَالصَّـٰبِرَٰتِ وَالْخَٰشِعِينَ وَالْخَٰشِعَٰتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَٰتِ وَالصَّـٰۤئِمِينَ وَالصَّـٰۤئِمَٰتِ وَالْحَٰفِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَـٰفِظَـٰتِ وَالذَّٰكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّٰكِرَٰتِ ؛ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

މާނައަކީ: “ހަމަކަށަވަރުން، މުސްލިމް ފިރިހެނުންނާއި، މުސްލިމް އަންހެނުންނާއި، مؤمن ފިރިހެނުންނާއި، مؤمن އަންހެނުންނާއި، ތެދުވެރި ފިރިހެނުންނާއި، ތެދުވެރި އަންހެނުންނާއި، ކެތްތެރި ފިރިހެނުންނާއި، ކެތްތެރި އަންހެނުންނާއި، ބިރުވެތިވާ ފިރިހެނުންނާއި، ބިރުވެތިވާ އަންހެނުންނާއި، صدقات ދޭ ފިރިހެނުންނާއި، صدقات ދޭ އަންހެނުންނާއި، ރޯދަހިފާ ފިރިހެނުންނާއި، ރޯދަހިފާ އަންހެނުންނާއި، އެއުރެންގެ فرج ތައް (އެބަހީ: ޖިންސީގުނަންތައް) ރައްކާތެރިކުރާ ފިރިހެނުންނާއި، އެއުރެންގެ فرج ތައް ރައްކާތެރިކުރާ އަންހެނުންނާއި، ގިނަގިނައިން اللّه ހަނދުމަކޮށް ذكر ކުރާ ފިރިހެނުންނާއި، ذكر ކުރާ އަންހެނުންނާއި، އެ އެންމެންނަށްޓަކައި اللّه ފާފަފުއްސެވުމާއި، ބޮޑުވެގެންވާ ދަރުމަ ތައްޔާރު ކުރެއްވިއެވެ.”

މިދެންނެވި شرعى ދަލީލުތައް މިހާ صريح ކޮށް ހުރުމާއެކު، މިމައްސަލައިގައި އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުންނާ ދެމެދު ތަފާތެއް ގެންގުޅުމަކީ، ދީނީގޮތުން ބަލާއިރު ހުއްދަވާނެކަމެއް ކަމަކަށް ނުފެނެއެވެ. އެކިއެކި މަގާމުތަކާއި ވަޒީފާތައް ދިނުމުގައި ބަލަންޖެހޭނީ، އެކަމަކަށް މީހާގެ ކުޅަދާނަކަމާއި قابل ކަން ހުރި މިންވަރެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެމީހަކަށް ލިބިފައިވާ تعليم އާއި، ތަޖުރިބާއާއި އަދި އެމީހާގެ تعليم އާއި، ސުލޫކާއި، أخلاق ގެ މައްޗަށެވެ.

އެހެންކަމުން، ވަކި ޒަމާންތަކެއްގައި އަންހެނުންނަށް ވަކި ކަހަލަ މަގާމުތަކެއް حوال ކުރެވިފައި ނުވަނީ، އެޒަމާންތަކުގައި އަންހެނުންނާމެދު އަޅާނުލެވި تعليم حاصل ކުރުމުގެ فرصة އެއްވެސް ނުލިބި ދިޔުމުގެ ސަބަބުން މަގާމުތަކުގެ ވާޖިބުތަކާއި މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާނުކުރެވޭނެތީއެވެ. އެއްވެސް حال އެއްގައި طبيعى ގޮތުން އަންހެނުންގައި ناقابل ކަމެއް ނުވަތަ އުނި ސިފަތަކެއް ހުރެގެނެއް ނޫނެވެ.

ކުރީގެ علم ވެރިންގެ ތެރެއިން محمّد بن جرير الطبرى އާއި، ابن حزم އާއި، الحسن البصرى އާއި، ابن القاسم ފަދަ ބޭފުޅުންނާއި، އަދި މިޒަމާނުގެ علم ވެރިންގެ ތެރެއިން ޑޮކްޓަރ يوسف القرضاوى އާއި، ޕްރޮފެސަރ عبد الكريم زيدان އާއި، ޑޮކްޓަރ محمّد سعيد رمضان البوطى އާއި، ޑޮކްޓަރ سمير عاليا އާއި، ޑޮކްޓަރ عبد الحليم أبو شقّة އާއި، ޑޮކްޓަރ محمّد رأفت عثمان އާއި، ޑޮކްޓަރ عبد الرحمن إبراهيم الحمسى ފަދަ ބޭފުޅުން إتّفاق ވެ ވަޑައިގަންނަވާގޮތުގައި އަންހެނަކު ފަނޑިޔާރުކަމުގެ މަގާމު ފުރުމަކަށް އިސްލާމްދީނުގައި އެއްވެސް ހުރަހެއް ނެތެވެ.

މިގޮތުން،  مصر، ޕާކިސްތާން، ބަންގްލަދޭޝް، އިންޑޮނީޝިޔާ، ސޫދާން ފަދަ ވަރަށް ގިނަ އިސްލާމީ قوم ތަކުގައި މިހާރުވެސް އަންހެން ބޭފުޅުން ފަނޑިޔާރުކަން ކުރައްވަމުން ގެންދަވާކަމާއި،  މިހާރު މެލޭޝިޔާގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރަކީވެސް އަންހެން ބޭފުޅެއްކަން  މި فرصة ގައި ހަނދާންކޮށްލަން ޖެހެއެވެ.

ލިޔުއްވީ: މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް

ފްލައިމީންް އޮކްޓޯބަރު މަހު އާ ބޯޓެއް ގެންނަނީ

ވިލާ އެއާއިން އޮޕަރޭޓް ކުރަމުންދާ އެއާލައިން، ފްލައިމީއަށް އަންނަ އޮކްޓޯބަރު މަހު އިތުރު މަތިންދާބޯޓެއް ގެނައުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ކަމަށް އެ އެއާލައިނުން ބުނެފި އެވެ.

ފްލައިމީ މިފަހަރު އަލަށް ގެންނަ މަތިންދާ ބޯޓަކީ އޭޓީއާރް 72-600 މަރުކާގެ ބޯޓެކެވެ. މިއީ އޭޓީއާރު މަރުކާގެ އެންމެ ފަހުގެ މޮޑެލްއެވެ. މި ބޯޓުގައި 72 އެކޮނޮމީ ސީޓު ހިމެނޭނެ އެވެ.

ފްލައިމީން ބުނީ، އަލަށް ގެންނަ މަތިންދާބޯޓު ބޭނުން ކުރާނީ އެންމެ ގިނަ ފަސިންޖަރުން އުފުލާ މަންޒިލްތަކަށް ކަމަށެވެ. އަދި އެ ބޯޓާއެކު ފްލައިމީގެ ހިދުމަތްތައް ފުޅާވެގެންދާނެ ކަމަށް އެ އެއާލައިނުން ބުނެއެވެ.

ރާއްޖޭގައި އެތެރޭގެ އުދުހުންތަކަށް ހާއްސަކޮށްގެން ދަތުރު ކުރަން ފެށި ފުރަތަމަ އެއާލައިން، ފްލައިމީން މިހާރު ވެސް ބ. ދަރަވަންދޫ އާއި ވިލާ ކުންފުނިން ތަރައްގީކުރި އއ. މާމިގިއްޔަށް ޝެޑިއުލް ދަތުރުތައް ކުރަމުންނެވެ.

އަދި ފްލައިޓް ލިބޭ ވަރަކުން އައްޑޫ އަދި ފުވައްމުލައް ސިޓީއަށް ވެސް އެ އެއާލައިނުން އުދުހެއެވެ.

މީގެ އިތުރުން ފްލައިމީން ދަނީ އަންނަ އަހަރު ކުރީކޮޅު ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދަތުރުތައް ފަށައި، ސީޕްލޭން އޮފަރޭޝަން ފަށަން ތައްޔާރު ވަމުންނެވެ.

އެގޮތުން އެ އެއާލައިނުން ސީ ޕްލޭންގެ ދަތުރުތައް ފަށަން ނިންމާފައިވަނީ މިމަހުގެ ތެރޭގައި ހުޅުވަން ކުރިން ނިންމާފައި އޮތް ވެލާނާ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓުގައި އަލަށް ހަދާ ސީޕްލޭން ޓާމިނަލް ބޭނުން ކުރަން ފެށުމުންނެވެ.

އަދި އެ ދަތުރުތައް ފެށުމަށް ޓްވިން އޮޓާ 300 ސީރީޒްގެ ހަތަރު ބޯޓު ގެންނަން ވެސް ފްލައިމީން ވަނީ ނިންމައިފައެވެ. ފްލައިމީން މީގެ ކުރިން ބުނެފައިވާގޮތުން، އެ ފްލައިޓުތައް ރާއްޖެ ގެންނާނީ މިއަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގައެވެ.

ދަނބިދޫއަށް ފެނަކައިން ގެެނަައިި އަވަސް ހައްލު: އިތުބާރު އާކޮޮށްް، ރައްޔިތުންގެ ތައުރީފު

ލ. އަތޮޅު ދަނބިިދޫ އިންޖީނު ގޭގައި މި މަހުގެ ދިހަ ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ ހިނގި އަލިފާނުގެ ހާދިސާއެއްގައި އެރަށަށް ކަރަންޓު ދޭން ބޭނުންކުރާ ދެ އިންޖީނު ވެސް އަދާ ހުލިވި އެވެ. މުޅި ރަށުން ކަރަންޓް ކެނޑި ރަށް ކަނު އަދިރިވި އެވެ. ކަރަންޓް ދިޔައީ ހައްޖު ދުވަހަށް ވެފައި، ޖެހިގެން އޮތް އީދުގައި ވެސް ކަރަންޓް ލިބޭނެ ކަމަކަށް ރަށުގެ ގިނަ ބަޔަކު އުއްމީދެއް ނުކުރި އެވެ. ކަރަންޓު ނެތް އީދަކަށް ވެދާނެ ކަމުގެ މާޔޫސްކަން ފެތުރު ނެވެ.

ރަށު ކައުންސިލުން ވެސް މީޑިއާތަކަށް ބުނަމުން ދިޔައީ ކުރިއަށް އޮތް ދެ ދުވަހު ވެސް ކަރަންޓް ލިބޭނެ ކަމަށް ނުބެލެވޭ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ކަނުއަދިރީގައި އޮތް ދަނބިދޫ ރައްޔިތުންގެ އެ މާޔޫސްކަން އުފާވެރިކަމާއި އުއްމީދުން ދިއްލާލަން ނެގީ މަދު ގަޑިއިރުތަކެކެވެ.

ރާއްޖޭގެ ރައްތަކަށް ކަރަންޓް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް އުފައްދާފައިވާ ކުންފުނި، ފެނަކައިން އަވަސްވެގަތީ ރައްޔިތުން ތިބި ހާލަތުން އުފާވެރި ހާލަތަކަށް ބަދަލުކޮށް ރައްޔިތުންގެ އަރާމު ނިދި އެ ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށެވެ. ރައްޔިތުންނަށް ބޭނުންވާ އެންމެ އަސާސީ ހިދުމަތް ކަމަށްވާ ކަރަންޓު، ފޯރުކޮށްދިނުމަށް އެ ކުންފުންޏަށް މަތިކުރެވިފައިވާ ޒިންމާ ގާތްގަނޑަކަށް ފަސް ވަރަކަށް ގަޑިއިރު ތެރޭގައި ފުއްދައިދިނެވެ.

އެގޮތުން ދަނބިދޫގައި މިހާރުވަނީ އެރަށުގެ ކަރަންޓް ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށް ކަރަންޓު ލިބުމުގައި ދިމާވާ ދަތިތައް ހައްލުކުރުމަށް 400 ކިލޮވޯޓްގެ ޖަނަރޭޓަރު ސެޓެއް ގާއިމުކޮށްފަ އެވެ.

ދަނބިދޫއިން ވާހަކަ ދެއްކި އެރަށުގެ ރައްޔިތަކު ބުނިގޮތުގައި، ހަގީގަތުގައި ވެސް ފެނަކަށް ޝުކުރު އަދާ ކުރަން ޖެހެއެވެ.

“ހަގީގަތުގައިވެސް އަހަރެމެން ފެނަކަށް ޝުކުރު އަދާ ކުރަން. މިރަށުން ކަރަންޓް ދިއުމުން އަހަރެމެން ނިންމީ ކަރަންޓް ލިބެން ކުރިޔަށް އޮތް ދެތިން ހަފްތާ ނަގާނެ ކަމަށް. އެކަމަކު ކަންވީ އެހެނެއް ނޫން. ގާތްގަޑަކަށް ހަ އެއްކަ ގަޑިއިރުތެރޭ އަހަރެމެންރަށަށް ކަރަންޓް ލިބިއްޖެ. ވަރަށް އުފާވި. އެއީ ހަމަ ފެނަކައިގެ ވެރިންނާއި މުވައްޒަފުންގެ ބުރަ މަސައްކަތް.” ދަނބިދޫ ރައްޔިތަކު ބުންޏެވެ.

ދަނބިދޫ ރައްޔިތުންގެ އިތުރުން އާންމު ރައްޔިތުން ވެސް ދަނީ ފެނަކައިގެ އެ މަސައްކަތަށް ތައުރީފު ކޮށްފަ އެވެ. ފެނަކައަށް ޝުކުރު އަދާކޮށް ބައެއް މީހުން ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ބުނެފައިވަނީ، ސަރުކާރުގެ މި ސްޕީޑް އޯކޭތޯ ސުވާލު ކޮށްފަ އެވެ. އަދި ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހުގެ ސަރުކާރުން ރައްޔިތުންނަށް ހަލުވި ސްޕީޑުގައި ދެމުން ގެންދާ ހިދުމަތަށް ވެސް ގިނަ ބަޔަކު ތައުރީފު ކޮށްފައިވެ އެވެ.

ފެނަކައިގެ ބުރަ މަސައްކަތަށް ދަނބިދޫ ރައްޔިތުން ޝުކުރު އަދާ ކުރަމުންދާއިރު ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަމަކީ މިއީ މީގެ ކުރިއާ އަޅައިބަލާއިރު ރެކޯޑެ ކެވެ. ފެނަކައަށް ސާބަސް ދޭންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ދަނބިދޫ ރައްޔިތުން ވެސް މިކަން އުފަލާއި އެކުު ގަބޫލުކުރަނީ އެހެން ވެގެންނެވެ.

ތެދެކެވެ. މީގެ ކުރީން ނަމަ މީޑިއާތަކުގެ ފަލަ ސުރުހީތަކަށް އަރަނީ ކޮންމެ ވެސް ރަށަކަށް ކަރަންޓް ނުލިބި ގިނަ ގަޑިއިރުތަކެއް ވަންދެން ރައްޔިތުން ކަނު އަދިރީގައި ތިބެންޖެހޭ ވާހަކަ އެވެ. ފެނިގެންދިޔައީ ކަރަންޓު ކެނޑުމުން އެ އަނބުރާ ލިބޭނެ ވަގުތެއް ނޭނގި އުއްމީދު ގެއްލިފައިވާ ރައްޔިތުން ތަކެކެވެ. އިރުއިރުކޮޅާ ކަރަންޓް ކެނޑެމުންދާތީ ރައްޔިތުން ކުރާ ޝަކުވާތަކެވެ.

ފެނަކައިގެ އާ މެނޭޖްމަންޓާއެކު އެ ކުންފުނިން ވަނީ ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދެމުން ގެންދާ ޚިދުމަތުގެ ސްޕީޑް މެކުހަށް ޖަހައިފަ އެވެެ. އިރުއިރު ކޮޅާއި ކަރަންޓް ކެނޑިގެން ރައްޔިތުން އުފުލަންޖެހޭ ތަކުލީފުތަކުން ސަލާމަތްކޮށް އެ ރައްޔިތުންނަށް ކަރަންޓް ޔަގީން ކޮށްދިނުމުގައި އަތުކުރި އޮޅާލައިފަ އެވެ.

ނިޔާވި ކަމަށް ބުނާ ހައްޖުވެރިޔާ އޮތީ ލައިފް ސަޕޯޓްގައި: ހައްޖު މިޝަން

މިއަހަރު ހައްޖުގެ މަތިވެރި އަޅުކަން އަދާކުރަން ގޮސް ހުއްޓާ ނިޔާވި ކަމަށް ބުނާ ދިވެހި ހައްޖުވެރިޔާ އޮތީ ލައިފް ސަޕޯޓެއްގައި ކަމަށް ދިވެހި ހައްޖު މިޝަނުން ބުނެފި އެވެ.

ހައްޖު މިޝަން އިން މިއަދު ބުނީ، ހައްޖު ކޯޕަރޭޝަންގެ ހައްޖުވެރިއެއް ކަމަށްވާ ފ. ދަރަނބޫދޫ މުޝްތަރީގެ ސީމާ މުހައްމަދު، 38 އަހަރު މިނާގެ ޓެންޓުގައި ހުއްޓާ ސްޓްރޯކެއް ޖެހިގެން މިނާގެ “މިނާ އަލްވާދީ” ހޮސްޕިޓަލުގައި އޮތީ ކޯމާއެއްގައި ލައިފް ސަޕޯޓްގައި ކަމަށެވެ.

އެޑިޓަރުގެ ނޯޓް: މީގެ ކުރީން ސީމާ މުހައްމަދު ނިޔާވެފައިވާ ކަމަށް “ހަފްތާ” ގައި ހަބަރު ޝާއިއު ކުރީ ހައްޖުވެރިޔާގެ ފިރިކަލުންގެ އާއިލާއިން ބުނި ކަމަށް، ނިޔާވި ހައްޖުވެރިޔާގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ބޭބެއަކާ ހަވާލާދީ ފ. ދަރަނބޫދޫ ކައުންސިލްގެ ރައީސް އަލީ މުހައްމަދު އެކަން މި ނޫހަށް ކަށަވަރު ކޮށްދެއްވުމުންނެވެ.

އަދި އެކަމަށްޓަކާ ސީމާ މުހައްމަދުގެ އާއިލާގެ ފަރާތުންނާއި ހަފްތާގެ ކިޔުންތެރިންގެ ފަރާތުން ނިހާޔަތަށް މައާފަށް އެދެމެވެ. އަދި މި ނޫހުން އެދެނީ ސީމާ މޫސާ އަށް އަވަސް ޝިފާއެއް މިންވަރު ކޮށްދެއްވުމެވެ. އާމީން

ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު ހިފެހެއްޓުން – މަޤްސަދު ޙާސިލު ކުރެވިއްޖެބާ؟

7 އޮގަސްޓް 2008 ވަނަ ދުވަހު ތަސްދީޤުކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީ ވެގެން ދިޔައީ، ރައްޔިތުންނަށް ގިނަ ޙައްޤުތަކެއް ލިއްބައިދިން ޤާނޫނުއަސާސީ އަކަށެވެ. މީގެ ތެރެއިން ވެސް ތަޙްޤީޤީ އިދާރާ ތަކުގެ އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކަށް ވި ކަމަށް ފެނުނު ޙައްޤަކީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ދަށުން ލިބިދެވުނު ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިފައިވާކަން އެނގިގަތުމުގެ ޙައްޤެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ މި މާއްދާގެ އިބާރާތަކީ “ތިމާއަކީ ކާކުކަން އަންގައިދިނުން ފިޔަވައި އިތުރު އެހެން އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް ނުދީ ހަނުހުރުމަކީ އެމީހަކަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤެއްކަން އެމީހަކަށް އަންގައި އެޙައްޤު ލިބިގަތުމުގެ ފުރުޞަތު އެމީހަކަށް ލިބިދޭންވާނެއެވެ” މިހެން ނެވެ.

މި މާއްދާ ޤާނޫނުއަސާސީގައި ލިޔެވުމާއެކު، ތަޙްޤީޤީ އިދާރާތަކުގެ ކަންބޮޑުވުންތައް އޮއްސާލީ، ކުށެއްގެ ތުޙުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރާ މީހާ އަމިއްލަޔަށް އެކުށެއްކުރި ކަމަށް ބުނެ އިޢުތިރާފުވުން ފިޔަވައި، މައެްސަލައެއް ތަޙްޤީޤު ކުރެވޭނޭ އިތުރު އެއްވެސް މަގެއް ނެތޭ ހީވާ މިންވަރަ ށެވެ.

2008 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އޮތް މި ބޮޑު ހުރަސް ނައްތާލުމަށްޓަކައި، މި ޙައްޤު ހަނިކުރުމުގެ ނަމުގައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ވަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) އަށް ފުރަތަމަ އިސްލާޙް ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު ފާސްކޮށްފަ އެވެ. އެ ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ “ކުށެއްގެ ތުޙުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާއަކީ ކާކުކަން އަންގައިދިނުން ފިޔަވައި އިތުރު އެހެން އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް ނުދީ ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިދީފައިވީ ނަމަވެސް، މި ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއިން ފެށިގެން 9 ވަނަ މާއްދާއާ ދެމެދުގައި ހިމެނޭ ކުށެއްގެ ތުޙުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާއަށް އެ ޙައްޤު އެއްވެސް މިންވަރަކަށް ލިބިގެންނުވެ އެވެ.”

ޤާނޫނުގައި މި ޢިބާރާތުން ލިޔެވުނު ނަމަވެސް، ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤުގެ ޠަބީޢަތާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ އަސާސީ ޙައްޤުތަކާ އަޅާކިޔާލުމުން، ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު މުތުލަޤަށް ހިފެހެއްޓީ ކަމަށް ޤާނޫނެއްގައި ލިޔުމަކީ އޭގެ ސަބަބުން ތަޙްޤީޤަށް ކުރިއެރުމެއް އަންނާނޭ ކަމެއް ނޫން ކަމަށް އަޅުގަނޑަށް ވިސްނެ އެވެ.

ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު އެއްވެސް މީހަކަށް ލިބެނީ ޤާނޫނުއަސާސީގައި ހަނުހުރެވިދާނޭ ކަމަށް ލިޔެފައި އޮތުމުން ނޫން ކަމާއި، އެއީ ޠަބީޢީ ޙައްޤެއްކަން އެންމެ ފުރަތަމަ ދެނެގަންނަންޖެހެ އެވެ. އަދި ޤާނޫނުއަސާސީގެ އިބާރާތަށް ބަލާއިރު، ހަނުހުރުމަކީ ފެށުނީއްސުރެ ލިބިގެންވާ ހައްޤެއްކަން ޤާނޫނުއަސާސީއިން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ކަމާއި، ހަނުހުރުމާ ގުޅޭ މާއްދާއެއް ޤާނޫނުއަސާސީގައި ހިމަނާފައިވަނީ، ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާއަށް އެ ޙައްޤު ލިބިފައިވާކަން އޭނާއަށް އޮޅުން ފިލުވައިދިނުން ހައްޔަރުކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ލާޒިމުކުރުމުގެ މަޤްސަދުގައި އެކަނިކަން އެނގެެއެވެ.

މި ޙަޤީޤަތުގެ އަލީގައި ޤާނޫނުއަސާސީގެ އަންނަނިވި މާއްދާތަކަށް ނަޟަރުކުރުމުން ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) އިން ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު މިހާރު ހިފަހައްޓާފައިވާ ގޮތުން އެކަމުގެ މައްޗަށް ހިނގާނޭ ޤާނޫނީ އަސަރެއް ނެތްކަން ސާފުވާނޭ ކަމަށް ދެކެމެވެ.

ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރަނީ “………… މީހަކަށް މަޖުބޫރުކޮށްގެން ބަޔާން ހޯދުމާއި، ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ހެކި ހޯދުމަކީ އެއްވެސް ފަރާތަކުން ކޮށްގެން ވާނޭ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. އެގޮތަށް ހޯދާ ބަޔާންތަކާއި ހެކިތައް ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލު ކޮށްގެން ނުވާނެ އެވެ.” މީގެ އިތުރުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 54 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާން ކުރަނީ “އެއްވެސް މީހަކަށް، ރަހުމުކުޑަ، ލާއިންސާނީ، އިހާނެތިކަމެއް ކޮށްގެނެއް ނުވާނެ އެވެ. އަދި އިންސާނީ ކަރާމާތް ގެއްލޭފަދަ އަދަބެއް އެއްވެސް މީހަކަށް ދީގެނެއް ނުވާނެ އެވެ. އަދި އެއްވެސް މީހަކަށް އަނިޔާކޮށްގެނެއް ނުވާނެ އެވެ.”

ކުށެއްގެ ތުޙުމަތުގައި ބަންދު ކުރެވޭ މީހާއާ ސުވާލުކުރެވޭ ހިނދު، “އަޅުގަނޑުގެ ނަމަކީ ޢަބްދުﷲ ހާބިރު. ހ. ބިނާވެށި، އުމުރު 43 އަހަރު. ދެން އަޅުގަނޑު ހުންނާނީ ހަނު” އޭ ބުނެ ހައްޕު ކިޔައިގެން އިންނަ މީހާގެ ކިބައިން ބަޔާނެއް ހޯދުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، އޮތް އިޚްތިޔާރެއް ނޫންކަން ސާފުވެ އެވެ.

މިޙާލަތުގައި ބަޔާން ނުލިބުނީ ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤޭ ކިޔާ އެއްޗެއް ޤާނޫނުއަސާސީގައި ލިޔެފައި އޮވެގެނެއް ނޫނެވެ. ބަޔާން ނުލިބޭނޭ ސަބަބަކީ ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤަކީ ޠަބީޢީ ޙައްޤަކަށްވެފައި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާ އާއި، 54 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ލިބިދޭ ހިމާޔަތުގެ ސަބަބުން ނެވެ. އެހެންކަމުން، ހަނު ނުހުރެވޭނޭ ކަމަށް ޤާނޫނެއްގައި ލިޔެގެން، ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު ހިފެހެއްޓުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަކީ އެކަމުގައި ޤާނޫނީ އަސަރެެއް އޮތް ކަމެއް ނޫންކަމަށް ފެނެ އެވެ.

ފުލުހުންގެ ތަޙުޤީޤަށް އެއްބާރުލުންދީ، އެހީތެރިވުމަކީ މުއްތަޙަމެެއްގެ މައްޗަށް ކޮންމެހެން ލާޒިމު ކަމަކަށް ނުވާއިރު، ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤުގެ ބޭނުން ކުރުމުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ކުށްތަކަށް އަރައިގަންނަ މީހުންގެ މައްސަލަ ތަޙްޤީޤް ކުރުމަށް ބޭނުންވާ މަޢުލޫމާތު ހޯދުމަށް ދަތިވާތީ، އެކަމާމެދު އެކި ގޮތްގޮތަށް ވިސްނައި، އެ ދަތި ފިލުވާނޭ ގޮތްތައް ހޯދައި އެމައްޗަށް ދުނިޔެގޭ ޤައުމުތަކުގައި ޢަމަލު ކުރަމުންދެ އެވެ.

މީގެ ތެރެއިން އެއްގޮތަކީ، ކުށުގެ ތުޙުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާ ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު ބޭނުންކޮށްފިނަމަ، އެއީ އޭނާ އެކުށްކުރި ކަމުގެ މައްޗަށް ލިބޭ ޤަރީނާއެއް ކަމަށް ބެލުމެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މިއުޞޫލަކީ ޤާނޫނުގެ ފަލްސަފާވެރިންގެ މެދުގައި ޚިލާފް، އަދި ބޮޑެތި ބަހުޘް ތަކަށް ހުޅުވާލެވޭ މައުޟޫއު އަކަށް ވަނީ ވެފަ އެވެ.

ތިމާއާ ދެކޮޅަށް ހެކިބަސް ނުދިނުމުގެ ޙައްޤު ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިގެންވާއިރު، ތަބީޢީ ޙައްޤެއްގެ ބޭނުން ކުރުމަކީ ތިމާއާ ދެކޮޅަށް ދެވޭ ހެކިބަހެއް ކަމުގައި ބެލުމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ހަމަޖެހޭ ކަމެއް ނޫންކަމަށް ބުނެ މިފަދަ ފަލްސަފާވެރިން ޒުވާބުދެ އެވެ. އެހެންނަމަވެސް ބޮޑެތި ކުށްކުށުގެ ތުޙުމަތުގައި ބަންދުކުރެވޭ މީހުންގެ ކިބައިން ތަޙްޤީޤަށް ބޭނުންވާ މަޢުލުމާތު ހޯދުމަށްޓަކައި މިއުޞޫލުގެ ބޭނުން ދަނީ ކުރެވެމުން ނެވެ.

ދެވަނަ ގޮތަކީ، ތަޙްޤީޤުގައި ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު ބޭނުން ކުރަނީ ކަމުގައި ބުނެފައި ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް މުއްތަޙަމުގެ ދިފާޢުގައި ހެކި ހުށަހަޅާނަމަ، އެ ހުށަހަޅާ ހެކިތަކަށް ފުރިހަމަ ބުރަދަން ނުދިނު މެވެ. ހެކި އުފެއްދީ ކަމުގެ ތުޙުމަތު މިޙާލަތުގައި މުއްތަޙަމުގެ މައްޗަށް އޮވެ އެވެ. އެއީ ތަޙްޤީޤުގައި ވެސް އެ ހެކިތައް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްއިރު، އޭރު އެފުރުޞަތުގެ ބޭނުންކޮށްފައި ނުވަނީ ރަނގަޅު ނިޔަތެއްގައި ނޫންކަމުގައި ދެކިގެން ނެވެ.

މަތީގައި ބަޔާންކުރެވުނު ދެ ގޮތަކީ ވެސް، ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު ބޭނުން ކުރުމަށް އޮތް ފުރުޞަތު ހަނިކުރުމަށް ޢަމަލުކުރެވިދާނޭ ގޮތްތަކެ ކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިހާރު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކޮށްފައިވާ ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) އަށް ފުރަމަތަ އިސްލާޙް ގެނައުމުގެ ޤާނޫނުން، ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤުގެ އެއްވެސް މިންވަރެއް ހިފެހެއްޓުމަކީ މުސްތަޙީލުކަމެ ކެވެ. އިހުގައި އޮތް ފަދައިން، ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި އަދިވެސް އެބައޮތެވެ.

| މަސްދަރު : މަހްފޫޒް ބުލޮގް

ދިވެހިންގެ އެހީއަށް ސީރިއާގެ ރައްޔިތުން: އުފާ ލިބި އުއްމީދު އާވެއްޖެ، އުމުރަށް ޝުކުރުވެރިވާނަން

“އަހަރެމެން 8 އަހަރު ވަންދެން މިދިޔައީ ބުނެދޭން ވެސް އުދަނގޫ ފަދަ ވޭނާއި ހަމަނުޖެހުންތައް ތަހައްމަލުކޮށް އޭގެ ސަބަބުން އަހަރެމެންގެ ބައްޕައިންނާއި މަންމައިން އަދި ދަރިން އަހަރުމެންގެ އަތްތަކުން ވަޅުލަމުންނެވެ. މިހާ ދުވަސްވީއިރު އަހަރެމެން ހީކޮށްގެން މިތިބީ ދުނިޔެ އަހަރެމެން މަތިން ހަނދާންނެތިފައިވާ ކަމަށެވެ. އަހަރެމެން ހީކުރީ އަހަރެމެން އެހީއަށް އެދިއެދި އެކަމާމެދު ދުނިޔެ ވަރުބަލިވެފައިވާ ކަަމަށެވެ. އަހަރެމެން ހީކުރީ މިތަނުގައި ހިނގާ މާރާމާރީތަކާއި ސުންނާފަތި ކުރުމުގެ މަންޒަރުތައް ފެނިފައި ދުނިޔެ ފޫހިވެފައިވާ ކަމަށެވެ،”

މިއީ ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ގޮތްހުސްވެ، ވޭނާއި ހިތްދަތިކަން ތަހައްމަލު ކުރަމުންދާ ސީރިއާގެ ރައްޔިތުންގެ ވާހަކައެވެ. އެމީހުން ދުނިޔެ ސިފަކުރާ ގޮތެވެ. ކުށެއްނެތި ލޯބިވާ އެތައް ބަޔަކު ގެއްލި، ދަތިހާލުގައި އުޅެން މަޖުބޫރުވެފައިވާ އެ ރައްޔިތުންގެ އިހުސާސްތަކެވެ.

މިއީ މިދިޔަ ރަމަޟާން މަހު ސީރިއާގެ ރައްޔިތުންނަށް ދިވެހިން “ލޯތްބާއެކު” ފޮނުވި އެހީއަށްޓަކާ ޝުކުރު އަދާކޮށް އެ ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން ދިވެހިންނަށް ފޮނުވި މެސެޖު ކިޔައިދޭން ފެށި ގޮތެވެ. އެ މެސެޖު އާންމުކުރީ ދިވެހިން ހަދިޔާކުރި އެހީ އެ ރައްޔިތުންނަށް ވާސިލްކޮށްދިން، ހާލުގައި ޖެހިފައިތިބި މުސްލިމުންނަށް އެހީވަމުންދާ ދިވެހި ޖަމިއްޔާއެއް ކަމަށްވާ، އިންޓަނޭޝަނަލް އެއިޑް ކެމްޕެއިން (އައިއޭސީ) އިންނެވެ.

އެ މެސެޖުގައި ދެން ބުނެފައިވަނީ، ދުނިޔެ އެމީހުންގެ މަތިން ފޫހިވެފައިވާ ކަމަށް ހީކުރި ނަމަވެސް މި ރަމަޟާން މަހު އައިއޭސީ އަދި ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ސަބަބުން އެމީހުންގެ ހިތްތަކަށް އާ އުންމީދުތަކެއް ގެނުވައިފިކަމަށެވެ.

“އަހަރެމެންނަކީ ތިބާމެންނަށް އިނގޭވެސް ބައެއް ނޫނެވެ. އަހަރުމެންނާއި ދިމައެއްވެސް ނުވެއެވެ. ލޮލުންވެސް ނުދެކެއެވެ. އަދި އަޑުއެހި ބައެއް ވެސް ނޫނެވެ. އެކަމަކުވެސް ތިބާމެންގެ ކިބާގައި އަހަރުމެންނަށް އެހީތެރިވުމަށްޓަކާ އެވަރުގެ ހިތްހެޔޮކަމެއް ހުރެ އަހަރުމެންނަށް އެހީތެރިވެއްޖެއެވެ. އެއީ ކިތަންމެ ކުޑަ ނުވަތަ ބޮޑު އަދަދަކުން ކަމުގައިވިޔަސް، އަހަރެމެން ތިބާމެންނަށް މުޅި އުމުރަށް ޝުކުރުވެރިވާނަމެވެ. ދެރަކަމަކީ އަހަރުމެންނަށް ތިބާމެން ފޯރުކޮށްދޭ އެހީއަށް ޝުކުރުވެރިވާނޭ ގޮތެއް ނުވެސް އިނގެއެވެ،” ސީރިއާ ރައްޔިތުންގެ މެސެޖުގައި ބުނެފައިވެއެވެ.

އެ މެސެޖުގައި އިތުރަށް ބުނެފައިވަނީ، އެމީހުންގެ މަރުވެފައިވާ ލޯބިވާ ފަރާޓްތައް އަނބުރާނުގެނެވުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، އަދި އަހަރުމެންގެ ހަލާކުވެ ސުންނާފަތިވެފައިވާ ގެދޮރަށް އަނބުރާ ނުދެވުނު ކަމުގައި ވީނަމަވެސް ދިވެހިން ފޮނުވި އެހީތަކުން އުފާކޮށްދީފި ކަމަށެވެ. އަދި ސީރިއާއިން ބޭރުން ވެސް އެހީތެރިކަމުގެ އަތެއް ފޯރުކޮށްދޭނެ ބައެއްވާކަން ހިތަށް އެރުމުން އުފާވެރިކަން ލިބި އުއްމީދު އާވެއްޖެކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

“…ހިނިތުންވެފައިވާ މޫނުތަކާއި ތިޔަބައި މީހުންނަށްޓަކާ ދުއާ ކުރުމަށްޓަކާ އުފުލާފައިވާ އަތްތައް ކެމެރާއަކުން ދައްކާވަރަށް ވުރެ މާގިނައެވެ. އަހަރެމެންނަށް ކުރެވޭނެހާ ވެސް ކަމަކީ އަހަރުމެންނަށްޓަކާ މާތްﷲ ތިޔަބައި މީހުންނަށް މި ދުނިޔޭގައި ވެސް އަދި ދެން އޮތް ދުނިޔޭގައި ވެސް ތިޔަބައި މީހުންނަށް ހެޔޮ ޖަޒާ ދެއްވުމަށް އެދި ދުވާ ދެންނެވުމެވެ.” އައިއޭސީން އާންމުކުރި ސީރިއާ ރައްޔިތުންގެ މެސެޖުގައި ބުނެފައިވެއެވެ.

އެ މެސެޖުގައި، އައިއޭސީގެ އެންމެހާ އެފިލިއޭޓުންނާއި އަދި އެންމެހާ މެންބަރުންނަށް ޝުކުރުއަދާކޮށް އައިއޭސީގެ މަސައްކަތުގައާއި އަދި ޖަމިއްޔާއަށް އަދިވެސް އިތުރަށް މާތްﷲ ބަރަކާތް ލެއްވުން އެދި ދުވާކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ސީރިއާ ރައްޔިތުންގެ ހިތުގެ އެންމެ އަޑިން މާތް ﷲ އަށްޓަކާ ދިވެހިންދެކެ ލޯބިވާ ވާހަކައާއެކު އީދު މުބާރަކް ބުނެފައިވެއެވެ.