ފީފާ ވޯލްޑް ކަޕަކީ ދުނިޔޭގައި ބާއްވާ އެންމެ ޝަރަފުވެރި އަދި އެންމެ ގިނަ ބަޔަކު ބަލާ ކުޅިވަރު މުބާރާތެވެ. ކޮންމެ ހަތަރު އަހަރަކުން އެއްފަހަރު ބާއްވާ މި މުބާރާތުން ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގެ ގައުމުތައް އެއްތަންކޮށް، ފުޓުބޯޅައާއި ސަގާފަތް އަދި ގައުމީ ފަހުރު ދައްކުވައިދެ އެވެ. 1930 ވަނަ އަހަރު މި މުބާރާތް ފެށުނީއްސުރެ، ފުޓުބޯޅައިގެ ތާރީހުން ޖާގަ ހޯދާފައިވާ އެތައް ކުޅުންތެރިންނަކާއި ހަނދާނުން ފޮހެލަން ދަތި އެތައް ކަމެއް ވަނީ ފެނިގެން ގޮސްފަ އެވެ. ޕެލޭ އާއި ޑިއޭގޯ މަރަޑޯނާގެ މޮޅު ކުޅުމުން ފެށިގެން، ޒަމާނީ ފުޓުބޯޅައިގައި ލިއޮނެލް މެސީ އާއި ކްރިސްޓިއާނޯ ރޮނާލްޑޯގެ ވާދަވެރި ކަމާއެކު ކީލިއަން އެމްބާޕޭ ދައްކަމުންދާ ތަފާތު މޮޅު ކުޅުމާ ހަމައަށް، ވޯލްޑް ކަޕަކީ ފުޓުބޯޅައިގެ ތަރިން އުފަންކުރުވާ އެންމެ މުހިންމު މަންސަ އެވެ.
ވޯލްޑް ކަޕް ވުޖޫދަށް އައުމުގެ ކުރިން، ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގައި ފުޓުބޯޅައިގެ އެންމެ ބޮޑު މުބާރާތެއްގެ ގޮތުގައި އޮތީ އޮލިމްޕިކް ގޭމްސް އެވެ. ނަމަވެސް، ފީފާގެ އޭރުގެ ރައީސް ޖޫލްސް ރިމޭ ވަނީ ހަމައެކަނި ފުޓުބޯޅައަށް ހާއްސަކޮށްގެން ބައިނަލްއަގުވާމީ މުބާރާތެއް ބޭއްވުމުގެ ތަސައްވުރު ކުރައްވައިފަ އެވެ. އެގޮތުން، އެންމެ ފުރަތަމަ ފީފާ ވޯލްޑް ކަޕް 1930 ވަނަ އަހަރު ބޭއްވީ އުރުގުއޭގައެވެ. އެ ގައުމު އިހުތިޔާރު ކުރީ އުރުގުއޭގެ މިނިވަންކަމަށް 100 އަހަރު ފުރުން ފާހަގަކުރުމަށާއި އޭރު އޮލިމްޕިކް ފުޓުބޯޅައިގެ ޗެމްޕިއަނަކީ އެ ގައުމު ކަމަށްވާތީ އެވެ. ފުރަތަމަ މުބާރާތުގައި ވާދަކުރީ އެންމެ 13 ގައުމުންނެވެ. ފައިނަލް މެޗުގައި އާޖެންޓީނާގެ މައްޗަށް 4-2 އިން ކުރި ހޯދައިގެން، ދުނިޔޭގެ ފުރަތަމަ ޗެމްޕިއަނުންގެ މަގާމު ހޯދީ އުރުގުއޭއިންނެވެ.
ދެވަނަ ވޯލްޑް ކަޕް 1934 ވަނަ އަހަރު އިޓަލީގައި ބޭއްވި އިރު، އެ މުބާރާތް ކާމިޔާބު ކުރީ މުބާރާތް ބޭއްވި ގައުމު ކަމަށްވާ އިޓަލީންނެވެ. އޭގެ ފަހުން 1938 ވަނަ އަހަރުވެސް އިޓަލީން ވަނީ ތަށި ދިފާއުކޮށް، ޖެހިޖެހިގެން ދެ ވޯލްޑް ކަޕް ކާމިޔާބުކުރި ފުރަތަމަ ގައުމުގެ ޝަރަފު ހޯދައިފަ އެވެ. އެއަށްފަހު ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން މުބާރާތް މެދުކެނޑި، 1942 އަދި 1946 ވަނަ އަހަރުގެ މުބާރާތްތައް ވަނީ ކެންސަލްކޮށްފަ އެވެ. ހަނގުރާމައަށްފަހު އަލުން މުބާރާތް ފެށީ 1950 ވަނަ އަހަރު ބްރެޒިލްގައެވެ. މި މުބާރާތް އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވެނީ ”މަރަކަނާޒޯ“ ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ މެޗުންނެވެ. އެއީ މަޝްހޫރު މަރަކަނާ ސްޓޭޑިއަމްގައި ގާތްގަނޑަކަށް 200,000 ސަޕޯޓަރުންގެ ކުރިމަތީގައި ބްރެޒިލް ބަލިކޮށް އުރުގުއޭއިން މުބާރާތް ކާމިޔާބުކުރި ހައިރާން ކުރުވަނިވި މެޗެވެ.
ބްރެޒިލްގެ ތަރި ޕެލޭ ފުޓުބޯޅައިގެ މައިދާނަށް ނުކުތުމާއެކު ވޯލްޑް ކަޕްގެ ތާރީހު މުޅިން ބަދަލުވެގެން ދިޔަ އެވެ. އުމުރުން އެންމެ 17 އަހަރުގައި ޕެލޭ ވަނީ 1958 ވަނަ އަހަރު ސްވިޑަންގައި ބޭއްވި މުބާރާތުގައި މުޅި ދުނިޔެ އާޝޯހު ކޮށްލައިފަ އެވެ. އެ މުބާރާތުގައި ޕެލޭގެ މޮޅު ކުޅުމާއެކު ބްރެޒިލުން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ވޯލްޑް ކަޕް ކާމިޔާބު ކުރި އެވެ. އޭގެ ފަހުން 1962 ވަނަ އަހަރުވެސް ބްރެޒިލުން މުބާރާތް ކާމިޔާބުކުރި އިރު، 1970 ވަނަ އަހަރު މެކްސިކޯގައި ބޭއްވި މުބާރާތް ކާމިޔާބުކޮށް، ބްރެޒިލުން ތާރީހީ ތިންވަނަ ތަށި އުފުލާލި އެވެ. ޕެލޭ ހިމެނުނު 1970 ވަނަ އަހަރުގެ ބްރެޒިލް ޓީމަކީ ފުޓުބޯޅައިގެ ތާރީހުގައި އުފެދުނު އެންމެ މޮޅު އެއް ޓީމު ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރެ އެވެ. ޕެލޭ އަކީ ފީފާ ވޯލްޑް ކަޕް ތިން ފަހަރު ކާމިޔާބުކުރި ހަމައެކަނި ކުޅުންތެރިޔާ އެވެ.
1974 ވަނަ އަހަރު ހުޅަނގު ޖަރުމަނުގައި ބޭއްވި މުބާރާތުގައި ނެދަލޭންޑްސްގެ ޖޯހަން ކްރައިފްގެ މޮޅު ކުޅުމާއި އެ ޓީމުގެ ”ޓޯޓަލް ފުޓްބޯލް“ ފަލްސަފާ ފެނިގެންދިޔަ އެވެ. ނަމަވެސް، ފްރާންޒް ބެކެންބައުއަރގެ ކެޕްޓަންކަމުގެ ދަށުން ކުޅުނު ހުޅަނގު ޖަރުމަނުން އެ މުބާރާތުގެ ތަށި އުފުލާލި އެވެ. އޭގެ ފަހުން 1978 ވަނަ އަހަރު އަމިއްލަ ގައުމުގައި ކުޅެ އާޖެންޓީނާ އިން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ވޯލްޑް ކަޕް ކާމިޔާބު ކުރި އެވެ. އަދި 1982 ވަނަ އަހަރު ސްޕެއިންގައި ބޭއްވި މުބާރާތުގައި ޕައޮލޯ ރޮސީގެ ލަނޑުތަކާއެކު އިޓަލީން އެ ގައުމުގެ ތިންވަނަ ތަށި ހޯދި އެވެ. މީގެ އިތުރުން، 1986 ވަނަ އަހަރު މެކްސިކޯގައި ބޭއްވި މުބާރާތުގައި ޑިއޭގޯ މަރަޑޯނާ ދެއްކި ފަދަ މޮޅު ކުޅުމެއް ވޯލްޑް ކަޕެއްގައި އެހެން ކުޅުންތެރިޔަކަށް ދެއްކިފައިވަނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. ކުއާޓަރ ފައިނަލްގައި އިންގްލެންޑާ ދެކޮޅަށް ކުޅުނު މެޗުގައި މަރަޑޯނާ ވަނީ ފުޓުބޯޅައިގެ އެންމެ މަޝްހޫރު ދެ ލަނޑު ޖެހި އެވެ. އެއީ އަތުން ޖެހި ”ހޭންޑް އޮފް ގޯޑް“ ލަނޑާއި އެތައް ކުޅުންތެރިންނެއް ކައިރިން ނައްޓާފައި ގޮސް ޖެހި ”ގޯލް އޮފް ދަ ސެންޗަރީ“ އެވެ. އޭނާގެ މޮޅު ކުޅުމާއެކު އާޖެންޓީނާ އިން ދެވަނަ ފަހަރަށް ވޯލްޑް ކަޕް ކާމިޔާބު ކުރީ އެ އަހަރެވެ.
ޒަމާނީ ފުޓުބޯޅައިގެ ތެރެއިން ވޯލްޑް ކަޕް ވަނީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ފުޅާވެގެން ގޮސްފަ އެވެ. 1990 ވަނަ އަހަރު ހުޅަނގު ޖަރުމަނުން މުބާރާތް ކާމިޔާބުކުރި އިރު، 1994 ގައި ބްރެޒިލް، 1998 ގައި ފްރާންސް، 2002 ގައި ބްރެޒިލް، 2006 ގައި އިޓަލީ އަދި 2010 ގައި ސްޕެއިން ޗެމްޕިއަންކަން ހޯދި އެވެ. 1998 ވަނަ އަހަރުގެ މުބާރާތުގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް 32 ޓީމު ވާދަކުރާ ގޮތަށް ހަމަޖެއްސުމުން، ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން ގިނަ ގައުމުތަކަކަށް ފުރުސަތު ލިބިގެންދިޔަ އެވެ.
2002 ވަނަ އަހަރު ދެކުނު ކޮރެއާ އާއި ޖަޕާނުގައި ބޭއްވި މުބާރާތަކީ އޭޝިއާ ބައްރުގައި ބޭއްވި ފުރަތަމަ ވޯލްޑް ކަޕެވެ. އަދި 2010 ވަނަ އަހަރު ދެކުނު އެފްރިކާގައި ބޭއްވި މުބާރާތަކީ އެފްރިކާ ބައްރުގައި ބޭއްވި ފުރަތަމަ މުބާރާތެވެ. އެ މުބާރާތަކީ ސްޕެއިނުން އެ ގައުމުގެ މަޝްހޫރު ޕާސިން ގޭމް ކުޅެގެން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ވޯލްޑް ކަޕް ކާމިޔާބު ކުރި މުބާރާތެވެ.
2014 ވަނަ އަހަރުގެ ފައިނަލްގައި އާޖެންޓީނާ ބަލިކޮށް ޖަރުމަނުން ހަތަރުވަނަ ފަހަރަށް ތަށި އުފުލާލި އިރު، އެ މުބާރާތުގެ ސެމީ ފައިނަލްގައި ޖަރުމަނުން ބްރެޒިލް ކޮޅަށް 7-1 އިން ކުރި ހޯދި މެޗަކީ ފުޓުބޯޅައިގެ ތާރީހުގައި ފެނުނު އެންމެ ހައިރާންކުރުވަނިވި އެއް ނަތީޖާ އެވެ. އޭގެ ފަހުން 2018 ވަނަ އަހަރު ކީލިއަން އެމްބާޕޭގެ މޮޅު ކުޅުމާއެކު ފްރާންސުން ދެވަނަ ފަހަރަށް ވޯލްޑް ކަޕް ކާމިޔާބު ކުރި އެވެ.
2022 ވަނަ އަހަރު ގަތަރުގައި ބޭއްވި ފީފާ ވޯލްޑް ކަޕްގެ ފައިނަލަކީ ތާރީހުގައި ފެނުނު އެންމެ ފޯރިގަދަ އެއް ފައިނަލެވެ. އެ މެޗުގެ ފުރިހަމަ ވަގުތު ހަމަވިއިރު 3-3 އިން އެއްވަރުވެފައި އޮތުމުން، ޕެނަލްޓީ ޖަހައިގެން ފްރާންސް ބަލިކޮށް މުބާރާތް ކާމިޔާބު ކުރީ އާޖެންޓީނާއިންނެވެ. މި ކާމިޔާބީ އާއެކު ލިއޮނެލް މެސީ ވަނީ އޭނާގެ މުޅި ހަޔާތުގައި ދެކެމުން އައި ހުވަފެން ހަގީގަތަކަށް ހަދައި، ފުޓުބޯޅައިގެ ތާރީހުގައި އެންމެ ކާމިޔާބު އެއް ކުޅުންތެރިޔާގެ ގޮތުގައި އޭނާގެ ނަން ރަން އަކުރުން ލިޔެލި އެވެ.
ވޯލްޑް ކަޕްގައި އެންމެ ކާމިޔާބު ޓީމުތައް:
- ބްރެޒިލް: 5 ތަށި
- ޖަރުމަނު: 4 ތަށި
- އިޓަލީ: 4 ތަށި
- އާޖެންޓީނާ: 3 ތަށި
- ފްރާންސް: 2 ތަށި
- އުރުގުއޭ: 2 ތަށި
- އިންގްލެންޑް: 1 ތަށި
- ސްޕެއިން: 1 ތަށި
މީގެ ތެރެއިން ބްރެޒިލަކީ މިހާތަނަށް ބޭއްވި ކޮންމެ ވޯލްޑް ކަޕެއްގައި ވާދަކޮށްފައިވާ ހަމައެކަނި ގައުމެވެ. މުބާރާތުގެ ތާރީހުގައި އެންމެ ގިނަ ލަނޑު ޖެހުމުގެ ރެކޯޑު އޮންނަނީ ޖަރުމަނުގެ މިރޮސްލާވް ކްލޯސޭ އަތުގައެވެ. އޭނާ ވަނީ ވޯލްޑް ކަޕްގައި ޖުމްލަ 16 ލަނޑު ޖަހައިފަ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ކްރިސްޓިއާނޯ ރޮނާލްޑޯ، ޒިނެދިން ޒިދާން އަދި ރޮނާލްޑޯ ނަޒާރިއޯ ފަދަ ކުޅުންތެރިންނަކީވެސް މުބާރާތުގެ ތާރީހުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ މޮޅު ކުޅުންތެރިންނެވެ.
ކުރިއަށް އޮތް 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފީފާ ވޯލްޑް ކަޕަކީ ތާރީހުގައި ބާއްވާ އެންމެ ބޮޑު މުބާރާތަށް ވެގެންދާނެ އެވެ. އެ މުބާރާތުގައި 32 ޓީމުގެ ބަދަލުގައި 48 ޓީމު ވާދަކުރާނެ އެވެ. މި މުބާރާތް ބާއްވާނީ އެމެރިކާ، ކެނެޑާ އަދި މެކްސިކޯ ގުޅިގެންނެވެ. ޓީމުތައް އިތުރުކުރުމާއެކު ގިނަ މެޗުތަކެއް ކުޅެވި، ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން ގިނަ ގައުމުތަކަކަށް މުބާރާތުގައި ވާދަކުރުމުގެ ފުރުސަތު ވަނީ ލިބިފަ އެވެ.
ކޮންމެއަކަސް ގާތްގަނޑަކަށް ގަރުނެއްހާ ދުވަސް ވަންދެން ފީފާ ވޯލްޑް ކަޕުން ވަނީ ފުޓުބޯޅައަށް އޮންނަ ލޯބީގެ ތެރެއިން ބިލިއަނަކަށްވުރެ ގިނަ މީހުން އެއްބައިވަންތަކޮށްފަ އެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި މުބާރާތެއް ނޫނެވެ. މިއީ އިންސާނިއްޔަތުކަމާއި ވާދަވެރިކަމާއި އަދި އުންމީދުތައް ދައްކުވައިދޭ ބައިނަލްއަގުވާމީ އުފާފާޅުކުރުމެކެވެ. ކޮންމެ ހަތަރު އަހަރަކުން އެއްފަހަރު، ފުޓުބޯޅައިގެ އެންމެ ޝަރަފުވެރި ތަށި ހޯދުމަށް ގައުމުތަކުން ކުރާ މަސައްކަތް ބަލާލުމަށް މުޅި ދުނިޔެ އިންތިޒާރުކުރެ އެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މުބާރާތަށް ތައްޔާރުވަމުންދާއިރު، ފުޓުބޯޅައިގެ އާ ޖީލަކަށް ތާރީހުން ޖާގަ ހޯދުމުގެ ފުރުސަތު މިހާރު ވަނީ ހުޅުވިފަ އެވެ.
