މުޞްޙަފުގައި އަތްލުން

ވުޟޫނެތި ޤުރުއާނުގައި ބީހުން ހުއްދަ ނުވާނެކަމަށް، ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ދެކެލައްވައެވެ. ވަރަށް ގިނަ ޞަޙާބީންނާއި ތާބިޢީންގެ ކިބައިން، ޠާހިރު ހާލަތުގައި ނޫނީ ޤުރުއާނުގައި ބީހުން ހުއްދަ ނުވާނެ ކަމަށް އައިސްފައިވެއެވެ. އަދި ހަތަރު މަޛްހަބު ވެސް ދެކެނީ މި ގޮތަށެވެ.

ޙަދަޘްގެ ދެ ވައްތަރެއް އޮވެއެވެ. އެއީ ކުޑަ ޙަދަޘް (ވުޟޫ ނެތުން) އަދި ބޮޑު ޙަދަޘް (ޖުނުބު އަދި ޙައިޟު ނިފާސް) އެވެ. މިއިން އެއްވެސް ޙާލަތެއްގައި ހުރެ މުޞްޙަފުގައި އަތް ލުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ.

ވުޟޫ ނެތި މުޞްޙަފުގައި އަތްލުން ހުއްދަ ނުކުރާ ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރިއިން ބައެއް ބޭފުޅުން ޤުރުއާން އުގެނޭ ކުޑަ ކުދިން، އޭގައި އަތްލުން ހުއްދަ ކުރެއެވެ. އެއީ ޟަރޫރަތަކަށްޓަކައެވެ. އަދި އެ ކުދިންނަކީ ދިނީ ގޮތުން މުކައްލަފުންނަށް ނުވާތީއެވެ.

ދެން ވިސްނާލަން ޖެހޭ ތަންކޮޅަކީ، މުޞްޙަފުގެ މާނައަކީ މުޞްޙަފް ކަމެވެ. ޤުރުއާނުގެ މާނައިގެ ތަރުޖަމާއަކީ އެއީ މުޞްޙަފެއް ނޫނެވެ. ވީމާ އޭގައި އަތްލާކަށް ވުޟޫކުރާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. އަދި ޤުރުއާން ލިޔެވިފައި އޮންނަ ފޮތެއް ސީޑީއެއް، ނަގާކަށް ވެސް ވުޟޫއެއް ބޭނުމެއް ނުވާނެއެވެ.

ހަމަ އެހެންމެ މުޞްޙަފު އޮންނަ ދަބަހެއް، މުޞްހަފް ލާފައި އޮންނަ އެއްޗެއް އުފުލާކަށްވެސް ވުޟޫކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ވީމާ މިސާލަކަށް ކޮމްޕިއުޓަރުން ބަލައިގެން ޤުރުއާން ކިޔަވާ މީހަކު، ވުޟޫ ނެތިވެސް ކިޔެވުން ހުއްދަވާނެއެވެ.

ޤުރުއާނުގައިވާ ބައެއް މުހިންމު ދުޢާތައް

ދުޢާ ކުރުމުގައި ބޭނުން ކުރެވިދާނެ އެންމެ މޮޅު، އެންމެ ބަލާޣަތްތެރި ދުޢާ އަކަށް ވާނީ، މާތް ﷲގެ ކަލާމްފުޅު ކަމުގައިވާ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައިވާ ދުޢާތަކެވެ.

އެގޮތުން ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ހިމެނޭ ބައެއް ދުޢާތަކުގެތެރޭގައި

ސޫރަތުލް ބަގަރާގެ 201 ވަނަ އާޔަތް:

“އަޅަމެންގެ ވެރި ރަސްކަލާކޯއެވެ! ދުނިޔޭގައި ހެޔޮކަން އަދި އާޚިރަތުގައި ވެސް
ހެޔޮކަން އަޅަމެންނަށް ދެއްވާނދޭވެ، އަދި ނަރަކައި އަޒާބުން އަޅަމެންދިންނަވާނދޭވެ” އޭކިޔައި ދުއާ ކުރާ މީހުންވެސް އެއުރެންގެ ތެރެއިންވެއެވެ”

ސޫރަތުއް ތަޙްރީމްގެ 8 ވަނަ އާޔަތް

“އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އަޅަމެންގެ ނޫރު އަޅަމެންނަށް ފުރިހަމަކޮށްދެއްވާނދޭވެ! އަދި އަޅަމެންނަށް ފާފަފުއްސަވާނދޭވެ! ހަމަކަށަވަރުން، އިބަރަސްކަލާނގެއީ، ކޮންމެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ”

ސޫރަތުލް މުމްތަޙިނާގެ 4 ވަނަ އާޔަތް

“އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! ހަމައެކަނި، އިބަރަސްކަލާނގެއަށް އަޅަމެން ވަކީލު ކޮށްފީމުއެވެ. އަދި ހަމައެކަނި، އިބަރަސްކަލާނގެ ހަޟްރަތަށް އަޅަމެން ރުޖޫއަވެ ތައުބާ ވެއްޖައީމުއެވެ. އަދި އެނބުރި ދިޔުންވަނީ، އިބަރަސްކަލާނގެ ހަޟްރަތަށެވެ”

ސޫރަތުލް ޙަޝްރުގެ 10 އާޔަތް

އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އަޅަމެންނާއި އަދި އަޅަމެންނަށްވުރެ ކުރިން އީމާންވި، އަޅަމެންގެ އަހުންނަށް ފާފަފުއްސަވާނދޭވެ! އަދި އީމާންވި މީހުންނަށް އަޅަމެންގެ ހިތްތަކުގައި ހަސަދަވެރިކަމެއް ނުލައްވާނދޭވެ! އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! ހަމަކަށަވަރުން، އިބަރަސްކަލާނގެއީ، ނުހަނު އޯގާވަންތަ، ރަހީމްވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ.”

ސޫރަތުލް ފުރުޤާންގެ 74 ވަނަ އާޔަތް

“އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އަޅަމެންގެ އަނބިންގެ ކިބައިންނާއި، އަޅަމެންގެ ދަރިންގެ ކިބައިން، ލޮލަށް ފިނިކަން ލިބުމެއް އަޅަމެންނަށް ދެއްވާނދޭވެ! އަދި ތަޤްވާ ވެރިންނަށް އިމާމުންކަމުގައި އަޅަމެން ލައްވާނދޭވެ!”

އަނބިމީހާ ބަލިވެ އިނުމުގެ ފުރުސަތު އިތުރުކުރުމަށް ފިރިމީހާ ރަނގަޅު ކާނާ ކާންޖެހޭ!

ދަރިން ލިބުން ލަސްވުމުގައި ބައެއް ފަހަރު އަނބިމީހާގެ ދައުރެއް ވާފަދައިން ފިރިމީހާގެ ދައުރަކީވެސް ކުޑަ ދައުރެއް ނޫނެވެ. އެގޮތުން ދަރިފަނި ފުރިހަމަކަން ގެނެސް ދިނުމަށް ފިރިމީހާ ރަނގަޅު ކާނާކެއުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.

ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ބަލިވެއިނުން ލަސްވާ ހާލަތް ތަކުގައި ފިރިމީހާ ފަރުވާ ކުރުމުން ރަނގަޅުވާ ހާލަތްތަށް %40 އިތުރުވެއެވެ. އެހެންކަމުން ފިރިމީހާ ރަނގަޅު ކާނާ ކެއުމަކީ އަނބިމީހާ ބަލިވެ އިނުމުގެ ފުރުޞަތު އިތުރުވާ ކަމެކެވެ. ފިރިމީހާ ރަނގަޅު ކާނާ ކާންޖެހެނީ ހަމައެކަނި އަނބިމީހާ ބަލިވެ އިނުމަށްޓަކާ އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. ކުޑަދަރިފުޅުގެ ސިއްހަތު ރަނގަޅު ކުރުމަށްޓަކައި ވެސް ފިރިމީހާ ރަނގަޅު ކާނާ ކާންޖެހެއެވެ.

ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އަނބިމީހާ ބަލިވެ އިނުުގެ މަދުވެގެން އެއްމަސް ކުރީން ފެށިގެން ފިރިމިހާ ރަނގަޅު ކާނާ ނުކާނަމަ އަނބިމީހާ ބަލިވެ އިދެ ވިހާ ދަރިފުޅު އެހެން ކުދިންނަށް ވުރެ އާއްމުގޮތެއްގައި ލުއިވެއެވެ. ކުޑަ ދަރިފުޅު ލުއިވުމަކީ ދަރިފުޅުގެ ސިއްހަތަށާއި ސުލޫކަށް ވަރަށް ބޮޑެތި ގެއްލުން ވާކަމެކެވެ. މުޅިއުމުރަށް ކުޑަދަރިފުޅު ނިކަމެތި ކުއްޖަކަށް ވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

ވިޓަމިން ސީ

މި މާއްދާއަކީ ދަރިފަނި އައިބު ވުމުން ދުރުކޮށްދޭ އަދި ދަރިފަނި ދަތުރު ކުރުމުގެ ބާރު އިތުރު ކޮށްދޭ މާއްދާއެކެވެ. ދުވާލަކު ގާތްގަޑަކަށް 250-300 ގުރާމުގެ ޖޫސްތައްޓެއް ބުއިމުން 125 މިލިގުރާމު ވިޓަމިން ސީ ލިބޭނެއެވެ. ދުވާލާކަށް ހަށިގަނޑަށް މަދުވެގެން 60 މިލިގުރާމު ވިޓަމިން ސީ ބޭނުން ވެއެވެ.

ޒިންކު

ހަށިގަނޑުން ޒިންކު މަދުވުމަކީ ފިރިހެން ހޯމޯނާއި މަނި އުފެދުން މަދުކުރާ ކަމެކެވެ. ދުވާލަކަށް ހަށިގަނޑަށް 15 މިލިގުރާމު ޒިންކު ބޭނުންވެއެވެ. ޒިންކު ގިނައިން ލިބޭ ކާބޯތަކެތީގެ ތެރޭގައި ކަނޑުމަސް، ގެރިމަސް، ކުކުޅުމަސް އަދި ބޭކެޑްބީންސް ފަދަ ކާނާ ހިމެނެއެވެ. ގާތްގަޑަކަށް 35 ގުރާމު ކުކުޅު މަހުން އެއް މިލިގުރާމު ޒިންކު ލިބެއެވެ. ހަމަ މިވަރު 20 ގުރާމު ގެރި މަހުން ވެސް ލިބިދެއެވެ.

ފޯލިކު އެސިޑު

އަނބިމީހާގެ ހަށިގަނޑުން ފޯލިކު އެސިޑު މަދުވުމަކީ އުފެދުމުގެ ބައެއް ބަލިތައް ޖެހޭކަމެކެވެ. ހަމައެފަދައިން ފިރިމިހާގެ ހަށިގަނޑުން ފޯލިކު އެސިޑު މަދުވުމަކީ ވެސް މިހެން ދިމާވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވާ ކަމެކެވެ. އަދި މިއީ ދަރިފަނި އުފައްދާ މިންވަރުވެސް މަދު ކުރާ ކަމެކެވެ.

ދުވާލަކަށް ހަށިގަނޑަށް 400 މައިކުރޯގުރާމު ފޯލިކު އެސިޑު ބޭނުންވެއެވެ. ފޯލިކު އެސިޑު ގިނަ ކާނާގެ ތެރޭގައި ފެހިކުލަ ގަދަ ފަތްޕިލާވެންޏާއި އޮރެންޖު ޖޫސް ހިމެނެއެވެ. ބޭނުންވެއްޖެ ހާލަތުގައި ފޯލިކު އެސިޑާއި މަލްޓި ވިޓަމިން ފަދަ ބޭސް ބޭނުން ކުރުމަކީ ވެސް އެންމެ ރަނގަޅު ކަމެކެވެ.

ވިޓަމިން ޑީ އާއި ކެލްސިއަމް.

މިއީ ދަރިން ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު އިތުރު ކޮށްދޭ މާއްދާ ތަކެކެވެ. ދުވާލަކަށް ހަށިގަނޑަށް ގާތްގަޑަކަށް 1000 މިލިގުރާމު ކެލްސިއަމް ބޭނުންވާއިރު 10 މައިކުރޯ ގުރާމު ވިޓަމިން ޑީ ބޭނުންވެއެވެ. މިބާވަތްތައް ގިނައިން ލިބޭ ކާނާގެ ތެރޭގައި ފަޓުމަދު ކިރާއި ޔޯގަޓު ހިމެނެއެވެ.

ފުރަތަމަ 5 މަސް ދުވަހު ދައުލަތް ހިންގުމަށް 7.5 ބިލިއަން ރުފިޔާ ޚަރަދުކޮށްފައިވޭޭ

މިއަހަރުގެ ފުރަތަމަ 5 މަސް ދުވަހުގެ ދައުލަތް ހިންގުމަށް 7.5 ބިލިއަން ރުފިޔާ ޚަރަދުކޮށްފައިވާކަމަށް ތަފާސް ހިސާބުތަކުން ދައްކައިފިއެވެ.

ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީން ޢާއްމުކޮށްފައިވާ ތަފާސް ހިސާބުތައް ދައްކާގޮތުން މިއަހަރު މޭމަހުގެ ނިޔަލަށް ދައުލަތަށް އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި 9.08 ބިލިއަން ރުފިޔާލިބިފައިވާއިރު ދައުލަތް ހިންގުމަށް 7.5 ބިލިއަން ރުފިޔާ ވަނީ ޚަރަދުކޮށްފައެވެ. އޭގެ ތެރެއިން 4 ބިލިއަނެއްހާ ރުފިޔާއަކީ ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފުންނަށް މުސާރައާއި ޢިނާޔަތްދިނުމަށް ހޭދަކުރި މިންވަރެވެ. އަދި އިދާރީ ހިންގުމަށް 3.1 ބިލިއަން ރުފިޔާ ވަނީ ޚަރަދުކޮށްފައެވެ. އަނެއްކޮޅުން ތަރައްޤީގެ މަސައްކަތްތަކަށް ޚަރަދުކޮށްފައިވަނީ 2.2 ބިލިއަން ރުފިޔާއެވެ.

އެގޮތުން ފުރަތަމަ 5 މަސް ދުވަހު ދައުލަތަށް އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި 9.08 ބިލިއަން ރުފިޔާ ލިބިފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރެއިން 6.9 ބިލިއަން ރުފިޔާއަކީ ޓެކްސްގެ ގޮތުގައި ލިބުނު އާމްދަނީއެވެ. ޓެކްސް ނޫން އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި ލިބިފައިވަނީ 1.7 ބިލިއަން ރުފިޔާއެވެ.

ޓެކްސްގެ ގޮތުގައި ލިބުނު 6.9 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ އާމްދަނީގެ ތެރޭގައި، ޖީއެސްޓީގެ ގޮތުގައި ލިބުނު 3.5 ބިލިއަން ރުފިޔާއާއި، އިމްޕޯޓް ޑިއުޓީގެ ގޮތުގައި ލިބުނު 1.3 ބިލިއަން ރުފިޔާއާއި، ބީޕީޓީގެ ގޮތުގައި ލިބުނު 1.2 ބިލިއަން ރުފިޔާ ހިމެނެއެވެ.

ޓެކްސް ނޫން ގޮތުގައި ލިބުނު 1.7 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ އާމްދަނީގެ ތެރޭގައި، އެކިއެކި ފީއާއި ކުލީގެ ގޮތުގައި ދައުލަތަށް ލިބިފައިވާ 680 މިލިއަން ރުފިޔާއާއި، އެކިއެކި ބިމު ކުލީގެ ގޮތުގައި ލިބިފައިވާ 547 މިލިއަން ރުފިޔާ ހިމެނެއެވެ.

ހާސްވެ ކަންބޮޑުވާ ވަގުތުތަކުގައި ހޯދިދާނެ ހައްލު

އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން، ބައެއްފަހަރު ކަންކަމާ ހާސްވެ ހަދާނެގޮތެއް ޚިޔާލަށް ނައިސްގެން އުޅެންޖެހެއެވެ. މިފަދަ ދަނޑިވަޅުތަކުގައި ޢަމަލުކުރެވިދާނެ ބައެއް ގޮތްގޮތް ޙިއްސާ ކޮށްލާނަމެވެ.

ހާސްވެ ކަންބޮޑުވެ، ހިތްހަމަ ނުޖޭގޮތް ދިމާވުމުން އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރާ ކަމެއްގެ ގޮތުންވެސް ފުންކޮށްނޭވާ ލާށެވެ. އެއަށްފަހު އެމީހަކު އެވަގުތު އެހުރި ޙާލަތަކުން އެހެން ޙާލަތަތަކަށް ބަދަލުވެލާށެވެ. ކޮޅަށް ހުރިނަމަ އިށީނދެލާށެވެ. އިށީނދެގެން އިންނަމަ އޮށޯވެލާށެވެ. އެންމެ ފަސޭހައިން ހިތަށްހަމަޖެހުން ލިބޭނީ ﷲ އަށް ޙަމްދު ކުރުމުންނެވެ. ތިމާގެ އުފާވެރި ވަގުތުތަކާއި އުފާވެރި ހާދިސާތައް ހަނދާންކުރުމުންނެވެ. ތިމާއަށް ލިބިފައިވާ ނިޢުމަތްތައް ޝުކުރުވެރިކަމާއެކު ބަލައިގަތުމުންނެވެ.

ގާތް މީހަކާމެދު ހިތްހަމަ ނުޖެހިއްޖެނަމަ، އެމީހާގެ ފަރާތުން ލިބިފައިވާ ހިތްހަމަޖެހުންތަކާއި، ރަނގަޅުކަންކަން ހަނދާންނަށް ގެނެސް، އުފާވެރިކަން ހިތަށް ގެނެވޭތޯ މަސައްކަތްކުރާށެވެ.

ދުރުމީހަކާމެދު ހިތްހަމަނުޖެހޭގޮތް ދިމާވެއްޖެނަމަ، ތިމާއަށް ވިސްނޭވަރަށް އަނެކާއަށް ނުވިސްނެނީކަން ޤަބޫލުކޮށް، މިކަހަލަ ކިތަންމެ ކަމެއް އަދިވެސް ދިމާވެދާނެކަން ދަނެ، އެމީހާ ކިތަންމެ ވަރަކަށް އެއްޗިހި ކިޔަސް ތިމާގެ އަނގައިން ބޭއަދަބީ އެއްވެސްބަހެއް އަނެއްމީހާއާ ދިމާއަށް ނުބުނާށެވެ.

އޭރުން ކާމިޔާބުއެލިބެނީ ހަމަ ތިމާއަށެވެ. ހިނިތުންވެލައިގެން އަނެކާއާ ކުރިމަތިލެވޭތޯ ހިތްވަރު ކުރާށެވެ. ކަމަކާ ހިތްހަމަ ނުޖެހިއްޖެނަމަ އެންމެ އަވަހަށް ހިތްހަމަޖެހުންލިބޭނީ ﷲ ހަނދުމަކޮށް އެކަނލާނގެ ޙަޟުރަތުން ވާގިއެދުމުންނެވެ. ހެޔޮ އެއްޗެއް ދުލުން ކިޔުމުންނެވެ.

ތަޢުލީމު އުގެނޭ ވަރަކަށް ތިމާގެ ސިކުނޑި ހުޅުވެއެވެ. މާނައަކީ ތިމާގެ މަޢުލޫމާތުގެ ޚަޒާނާ މުއްސަނދިވީ ވަރަކަށް ތިމާ، ކަންކަމާމެދު ދެކޭގޮތް ބަދަލުވެއެވެ. ޤަބުލުކުރެވޭ ޤަބޫލުކުރެވުން ތަފާތުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ތިމާއާ އެއްވަރަށް ތަޢުލީމު އުގެނުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިނުވާ މީހުން ބުނާ އެއްޗިއްސަށް ރައްދުދޭއިރު ހަނދާނުގައި ބަހައްޓަންވީ ތިމާއަށް އެނގޭވަރަށް އަނެއް މީހާއަށް ނޭނގޭނެކަމެވެ.

ނަމަވެސް ނޭނގޭ މީހާވެސް ދެރަކޮށްނުލާށެވެ. ތިމާއަށް އެނގިފައިވާ އެގުމަކާމެދު ބޮޑާވެނުގަންނާށެވެ. މިފަދައިން ކަންތައްކުރާ މީހުންނަށް ﷲގެ ރުއްސެވުމާއި ލޯބި ލިބި، މާތް މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭނެއެވެ.

ކުޑަކުދިންނާއި އެކުގައި ވަގުތު ހޭދަކުރުމަކީ ތިމާއަށް ނޭނގި ނަމަވެސް ތިމާގެ ސިކުޑި ތާޒާވާ ކަމެކެވެ. އެއީ އެކުދިންނާ ވާހަކަދައްކައި، ވާހަކަ ކިޔައިދީ އަދި އެކުދިން ދައްކާ ވާހަކަ އަޑުއެހުމުން ތިމާގެ ސިކުނޑީގައި ހުންނަ ނުތަނަވަސްކަން އަވަހަށް ފިލައިގެންދިއުމަށް މަގުފަހިވާތީއެވެ.

އެހެން އިންސާނުންނާއި ޖަނަވާރުންނަށް ކަމޭހިތުމުންވެސް ތިމާއަށް އުފާވެރިކަން ލިބެއެވެ. އެއީ ތިމާގެ ހުރިހާ ޢަމަލެއް ހުރިހާ ވަގުތަކުވެސް ﷲ ބައްލަވާވޮޑިގެންވާތީ ތިމާކުރާ ކޮންމެ ރަނގަޅުކަމަކުން ތިމާއަށް އުފާވެރިކަންލިބޭނެގޮތް ﷲ މިންވަރު ކުރައްވާތީއެވެ.

އެހެންމީހުންގެ ވާހަކަ އެމީހާ ނެތް ތަންތަނުގައި ދައްކާމީހުންނާބައިވެރިނުވުމަކީ ހިތްހަމަޖެހިގެން އުޅުމަށް އެޅޭ ވަރަށް މުހިއްމު ފިޔަވަޅެކެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ވަގުތުތައް ބޭކާރުކޮށްނުލައި، އަބަދުވެސް ތިމާއަށާއި އެހެންމީހުންނަށް ފައިދާވާފަދަ ކަންކަން ކުރުމުގައި ވަގުތުހޭދަކުރުމަކީވެސް ހިތްހަމަޖެހޭ، ކާމިޔާބު ދިރިއުޅުމެއް ކުރިޔަށް ގެންދިއުމަށް ކުރެވޭ ވަރަށް މުހިއްމު މަސައްކަތެކެވެ.

ސާފުވަޔާއި ސާފުފެނާއި ތާޒާކާނާގެ އިތުރުން، އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ނިދުމަކީވެސް އިންސާނާގެ އުފާވެރި ދިރިއުޅުމަށް ނިހާޔަތަށް މުހިއްމު ކަމެއްކަން ތިމާގެ ވިސްނުމުން ކައްސާލިޔަނުދެމާތޯއެވެ.

އުފާވެރިކަމަކީ ކޮންމެމީހަކަށް ވެސް އެމީހާގެ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރާއި މަސައްކަތުން، މާބޮޑު އުނދަގުލަކާނުލާ ހޯދޭނެ އެއްޗެކެވެ. އެހެންކަމުން އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންނަކީވެސް އުފާވެރި ބަޔަކަށްވަމާތޯއެވެ.

| މަސްދަރު : ފަންވަތް

އެއީ ފަޖުރުގެ އަލިކަން ފާޅުވެއްޖައުމަށް ދާންދެން، أمانކަމާއި، ސަލާމަތްކަން ލިބިގެންވާ ރެޔެއް

ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރެއާއި ބެހޭގޮތުން މާތް ﷲ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. “إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ “

ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެފޮތް (އެބަހީ: ޤުރުއާން) ބާވައިލެއްވީ ބަރަކާތްތެރިވެގެންވާ ރެއެއްގައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އިންޒާރުކުރައްވާ ކަލަކު ކަމުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ވޮޑިގެންވަމެވެ. އެ ރޭ، ކަނޑައެޅިގެންވާ ކޮންމެކަމެއް ބަޔާންކުރައްވައެވެ. –ސޫރަތުއްދުޚާން 3،4-

އަދިވެސް އެކަލާނގެ އެރެއާއި މެދު ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. “إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ * لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ * تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ * سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ*”

މާނައީ: ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެ قرآن ބާވައިލެއްވީ ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރޭގައެވެ. އަދި ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރެއަކީ، ކޮންރެޔެއްކަން ކަލޭގެފާނަށް އަންގައިދިނީ ކޮންއެއްޗެއްތޯއެވެ؟ ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރޭ، އެއްހާސް މައްސަރަށްވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ. މަލާއިކަތުންނާއި، ޖިބްރީލްގެފާނު އެބޭކަލުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އިޒުނަފުޅާއެކު، ހުރިހާ އަމުރުފުޅަކާއިގެން އެރޭ ފައިބައިވަޑައިގަންނަވާނެތެވެ. އެއީ ފަޖުރުގެ އަލިކަން ފާޅުވެއްޖައުމަށް ދާންދެން، أمانކަމާއި، ސަލާމަތްކަން ލިބިގެންވާ ރެޔެކެވެ. -ސޫރަތުލްޤަދްރި ފެށިގެން ނިޔަލަށް-

ވުމާއެކު ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރެއަކީ އެހެން ރޭރޭގެ މައްޗަށް ޝަރަފުވެރި ކުރައްވަވާ، އަދި އެ ރޭގައި ކުރާ ހެޔޮޢަމަލު އެއްހާސް ރޭގެ ހެޔޮ ޢަމަލަށްވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑުކަމުގައި އަންގަވާފައިވާ ރެއެވެ. އެ ރޭގައި ކީރިތި ޤުރުއާން ބާވާލައްވައި، މާތް ﷲ އެރޭ ޚާއްޞަ ކުރައްވާ، އަދި ބަރަކާތްތެރި ރެއެއް ކަމަށާއި ކައުނުގައި ހިނގާނޭ ކަންކަން ކަނޑައެޅުއްވާ ރޭކަމުގައި ވެސް ކީރިތި ﷲ ސިފަ ކުރެއްވި ރެއެވެ.

މިދެންނެވި ކަންތައްތަކަކީ ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރެއަށް ލިބިގެންވާ ޚާއްޞަ މާތްކަމަކާއި، އެހެން ރޭރެއާއި އެ ރޭގެ ހުރި ތަފާތު ކަމެވެ. ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރޭގެ ދަރުމައާއި ޘަވާބު ލިބިގަތުމައްޓަކައި އަޅުގަޑުމެންގެ މާތް ނަބިއްޔާ، ރޯދަ މަހުގެ ފަހު ދިހައިގައި، އެހެން ރޭތަކާއި ދުވަސްތަކަށްވުރެ ބޮޑަށް އަޅުކަމާއިގެން އަވަދިނެތި އުޅުއްވިއެވެ.

ރޭތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މާތް މަތިވެރި ރެއަށް އެރޭ ވާތީއެވެ. އެހެނީ ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރެއާ މެދު އައިސްފައިވާ ފަދަ ބަސްފުޅުތަކެއް އެހެން އެއްވެސް ރެއަކާ މެދު ވާރިދުވެފައި ނުވެއެވެ. އެއީ މި އުންމަތަށް މާތް ﷲ ގެ ރަޙުމަތްފުޅުން، އެކަލާނގެ އިޙްސާންތެރިވެ ވޮޑިގެންވާ ކަމުން އަޅުގަޑުމެންނަށް ދެއްވި އަގު ނުކުރެވޭހާ ބޮޑު ހަދިޔާއެކެވެ.

އިސްރާއާއި މިޢުރާޖުގެ ރެއާއި ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރޭ ތެރެއިން މާތްކަން ބޮޑީ ކޮން ރެއެއްތޯ ޝައިޚުލް އިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާ ރަޙިމަހު ﷲ ކުރެން ސުވާލު ދެންނެވުނުހިނދު އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބުދެއްވާފައިވަނީ ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި މާތް ނަބިއްޔާގެ ނިސްބަތުގައި އިސްރާއާއި މިޢުރާޖުގެ ރޭ ލައިލަތުލްޤަދްރިއަށްވުރެ މަތިވެރިވެގެންވާ ކަމުގައްޔާއި އަދި މުޅި އުންމަތުގެ ނިސްބަތުގައި ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރޭ އިސްރާއާއި މިޢުރާޖަށްވުރެ މާތްވެގެންވާ ކަމުގައެވެ.

ފަހެ، ނަބިއްޔާއަށް ޚާއްސަކުރެއްވިގެންވާ އިސްރާއާއި މިޢުރާޖުގެ ނަޞީބު، ލައިލަތުލްޤަދްރީގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ނަސީބަށްވުރެ ފުރިހަމަވެގެންވެއެވެ. އަދި މުޅި އުންމަތަށް ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރޭގެ ނަޞީބާއި ދަރުމަ، އިސްރާއާއި މިޢުރާޖްގެ ނަސީބަށްވުރެ ބޮޑުވެގެންވެއެވެ. އެއީ އިސްރާއާއި މިޢުރާޖުގެ ރޭގައި އެބައިމީހުންގެ އެންމެ ބޮޑު ނަސީބު އެކުލެވިފައިވީ ނަމަވެސް، އިސްރާއާއި މިޢުރާޖްގެ މާތްކަމާއި، ދަރުމައާއި މަތިވެރި މަޤާމް މާތް ﷲ ދެއްވެވީ ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ނަބިއްޔާއަށް އެކަންޏެވެ.

މާތް ނަބިއްޔާ އިސްރާއި މިޢުރާޖުގެ ރޭ ނަމާދަކުން ނުވަތަ ޛިކުރަކުން ވިޔަސް ޚާއްސަކުރައްވާކަމުގައި ނުވެއެވެ. އެޔާޚިލާފަށް އެކަލޭގެފާނު، އެރެއެއްގެ މަތިވެރިކަމާއި މަޤާމަށްޓަކައި ޚާއްސަކުރެއްވި ކަމުގައިވަނީ ލައިލަތުލްޤަދްރިއެވެ.

ހަމަ އެއާއި އެކު، އިސްރާއާއި މިޢުރާޖުގެ ރެއަކީ ކޮން މަހެއްގެ ކޮން ރެއެއް ކަމެއް ޘާބިތުވާން ނެތުން އެއީ އެރެޔަކީ ކޮން ރެއެއް ކަން އެނގުމާއި އެރެއަކީ ވަކި ރެއެއްކަން ކަނޑައެޅުމުގައި އަހަރެމެންނަށް އެއްވެސް މަސްލަޙަތެއް ނުވާކަން ދޭހަވެގެންދާ ކަމެކެވެ. މިއާޚިލާފަށް ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރެއަކީ ރޯދަމަހުގައި އަންނަ ރެއެއްކަން މާތް ﷲ ވަނީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރައްވާފައެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. “شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ “
މާނައީ: ރަމްޟާން މަހަކީ، އެމަހެއްގައި ޤުރްއާން ބާވައިލެއްވި މަހެވެ. –ސޫރަތުލް ބަޤަރާ 185-
އަދިވެސް އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވި އެވެ. “إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ القدر”
މާނައީ: ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެ قرآن ބާވައިލެއްވީ ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރޭގައެވެ.

އެހެންވީމާ، ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރެއަކީ، ރަމަޟާން މަހުގައި އަންނަ ރެއެއްކަން ކަށަވަރުވެއެވެ. އަދި ރަމަޟާންމަހުގެ ކޮން ރެއެއްކަން ކަނޑައެޅިގެން ނޭނގުނު ކަމުގައި ވީނަމަވެސް، އެ ރެއަކީ އެމަހުގެ ފަހު ދިހައިގެ ރޭތަކުގެ ތެރެއިން ރެއެއްކަން ކީރިތި ނަބިއްޔާގެ ބަސްފުޅުތަކުން ޘާބިތުވެއެވެ.

ވުމާއެކު ރަމްޟާން މަހު އެއްކޮށް ރޯދަ ހިފާ، އެމަހުގެ ރޭތަކުގައި އަޅުކަންކޮށްފި މީހާ ހަމަޔަގީނުންވެސް ލައިލަތުލްޤަދްރިއާއި ބައްދަލުވެ، އޭނާގެ ނިޔަތާއި މަސައްކަތަށްޓަކައި ﷲ ގެ ވާގިފުޅާއެކު، އެ ރޭގެ ދަރުމަ އޭނާއަށް ލިޔުއްވޭނެއެވެ.

އުލިގަމަށް ހޮނުއަޅައި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިއްޖެ

ރާއްޖެއަށް މިހާރު ކުރަމުންދާ ވިއްސާރައިގައި ހއ. އުލިގަމަށް ހޮނު އަޅައި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިއްޖެއެވެ.

އުލިގަމު ކައުންސިލުން  ވިދާޅުވީ، ހޮނު އަޅާފައިވަނީ ރޭމެންދަމު 1:30 ހާއިރު ކަމަށާއި، މެދުކެނޑުމެއްނެތި ބޯކޮށް ވާރޭވެހި ގުގުރުމަށްފަހު ކަމަށެވެ. އަދި މިހާރު މޫސުން ކޮންމެ ވެސް ވަރަކަށް ރަނގަޅު ކަމަށްވެސް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

ކައުންސިލުން ވިދާޅުވީ ހޮނު އެޅުމުގެ ސަބަބުން އެއްވެސް މީހަކަށް ގެއްލުމެއް ލިބިފައި ނުވާ ކަމަށާއި، ނަމަވެސް ބައެއް ގޭގޭގައި ބޭނުން ކުރާ އިލެކްޓްރޯނިކް ސާމާނުތަކަށް ގެއްލުން ލިބިފައިވާ ކަމަށެވެ.

 ކައުންސިލުން ވިދާޅުވީ ހޮނު އެޅުމުގެ ސަބަބުން އެ ރަށު މުއާސަލާތީ ޚިދުމަތަށް ބުރޫ އަރާފައިވާ ކަމަށާއި، އަދި ހޮނު އެޅުމުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުންތައް ކައުންސިލުން މިހާރު ބަލަމުން ދާކަމަށްވެސް  ކައުންސިލުން ބުނެއެވެ.

ރާއްޖެއަށް މިހާރު ކުރަމުންދާ ވިއްސާރަ ކުރިއަށް އޮތް ތިންދުވަހަށް ދުވަހަށް ދިގު ދެމިގެންދާނެ ކަމަށް ގައުމީ މޫސުމާއި ބެހޭ އިދާރާއިން ލަފާކޮށްފައިވާއިރު، މެޓް އޮފީހުން ބުނީ ރާއްޖޭގެ އެކި ހިސާބުތަކަށް މިއަދުވެސް ގުގުރުމާއިއެކު ބޯކޮށްވާރޭ ވެހެނޭ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭކަމަށެވެ. އަދި އުތުރުގެ އަތޮޅުތަކަށް، ހުޅަނގުދެކުނާއި ހުޅަނގުން ގަޑިއަކު 5 މޭލާއި 15 މޭލާ ދެމެދުގެ ބާރުމިނުގައި، ވައިޖެހޭނެކަމަށް ލަފާކުރެވޭކަމަށާއި، އަދި އެހެނިހެން ހިސާބުތަކަށް ގަޑިއަކު 13 މޭލާއި 23 މޭލާ ދެމެދުގެ ބާރުމިނުގައި ވައިޖެހޭނެ ލަފާކުރެވޭކަމަށް މޫސުމާއި ބެހޭ ޤައުމީ އިދާރާއިން ބުނެއެވެ.

އަދި ވިލާގަނޑުގައި ގަޑިއަކު ގާތްގަނޑަކަށް 40 މޭލު ބާރުމިނުގައި ވައިގަދަވުން އެކަށީގެންވާ ކަމަށްވެސް މޫސުމާއި ބެހޭ ގައުމީއިދާރާއިން ބުނެއެވެ.

އަދި ކަނޑުތައް އާދައިގެ ވަރަކަށް ގަދަވެފައި ވިލާގަނޑުގައި ގަދަވާނެކަމަށްވެސް ލަފާކުރެވޭތީ ކަނޑު ދަތުރުފަތުކުރައްވާ ފަރާތްތަކުން މޫސުމަށް ސަމާލުވުމަށްވެސް މޫސުމާއި ބެހޭ ޤައުމީ އިދާރާއިން އިލްތިމާސްކުރެއެވެ.

މޫސުމް ގޯސް، ކަނޑުދަތުރުކުރާ ފަރާތްތަކުން މޫސުމަށް ސަމާލުވޭ

ރާއްޖެއަށް މިހާރު ކުރަމުންދާ ވިއްސާރައިގައި 40 މޭލަށް ވާއިގަދަވާނެކަމަށް ލަފާކުރެވޭތީ ކަނޑު ދަތުރު ކުރައްވާ ފަރާތްތަކުން މޫސުމަށް ސަމާލުވުމަށް މޫސުމާބެހޭ ޤައުމީ އިދާރާއިން އިލްތިމާސްކޮށްފިއެވެ. 

މޫސުމާއިބެހޭ ޤަޢުމީ އިދާރާ، މެޓް އޮފީހުން ބުނީ ރާއްޖޭގެ އެކި ހިސާބުތަކަށް މިއަދުވެސް ގުގުރުމާއިއެކު ބޯކޮށްވާރޭ ވެހެނޭ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭކަމަށެވެ. އަދި އުތުރުގެ އަތޮޅުތަކަށް، ހުޅަނގުދެކުނާއި ހުޅަނގުން ގަޑިއަކު 5 މޭލާއި 15 މޭލާ ދެމެދުގެ ބާރުމިނުގައި، ވައިޖެހޭނެކަމަށް ލަފާކުރެވޭކަމަށާއި، އަދި އެހެނިހެން ހިސާބުތަކަށް ގަޑިއަކު 13 މޭލާއި 23 މޭލާ ދެމެދުގެ ބާރުމިނުގައި ވައިޖެހޭނެ ލަފާކުރެވޭކަމަށް މޫސުމާއި ބެހޭ ޤައުމީ އިދާރާއިން ބުނެއެވެ.

އަދި ވިލާގަނޑުގައި ގަޑިއަކު ގާތްގަނޑަކަށް 40 މޭލު ބާރުމިނުގައި ވައިގަދަވުން އެކަށީގެންވާ ކަމަށްވެސް މޫސުމާއި ބެހޭ ގައުމީއިދާރާއިން ބުނެއެވެ.

އަދި ކަނޑުތައް އާދައިގެ ވަރަކަށް ގަދަވެފައި ވިލާގަނޑުގައި ގަދަވާނެކަމަށްވެސް ލަފާކުރެވޭތީ ކަނޑު ދަތުރުފަތުކުރައްވާ ފަރާތްތަކުން މޫސުމަށް ސަމާލުވުމަށްވެސް މޫސުމާއި ބެހޭ ޤައުމީ އިދާރާއިން އިލްތިމާސްކުރެއެވެ.

ރާއްޖެ އަށް މިހާރު ކުރަމުން މިދަނީ ހުޅަނގު މޫސުމުގެ ވިއްސާރަކަމުން ކުރިއަށް އޮތް ތިން ދުވަހު މޫސުން ގޯސްވާނެ ކަމަށް މެޓް އޮފީހުން ބުނެއެވެ. ހުޅަނގު މޫސުމުގެ ވާރޭ މި އަހަރު ރާއްޖެ އަށް ކުރަން ފެށީ މިދިޔަ ހޯމަ ދުވަހު. އަދި މި އަހަރު ހުޅަނގު މޫސުމުގެ ވިއްސާރަ ރާއްޖެއަށް ކުރަން ފަށާފައި މިވަނީ އެހެން އަހަރުތަކަށްވުރެ ފަހުންކަމަށް މޫސުމާއި ބެހޭ ޤައުމީ އިދާރާއިން ބުނެއެވެ.

ފިޠްރުޒަކާތް ނެރުން ލަސްނުކުރޭ

ފިޠްރު ޒަކާތަކީ ކުޅަދާނަކަން ހުރި މީހުން ކުޅަދާނަކަން ނެތް ފަޤީރުންނަށް ފޯރުކޮށްލާ މާއްދީ އެހީތެރިކަމެކެވެ. ފިޠްރު ޒަކާތް ފަރުޟު ކުރެއްވުނީ ރޯދައާއެކު، ހިޖުރައިން ދެވަނަ އަހަރުގައެވެ.

ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ބަޔާންކޮށްދެއްވާފައިވާ ގޮތުން ފިޠްރު ޒަކާތަކީ ރޯދަވެރިއާ، ރޯދައަށްހުރެ ކުރެވޭ ކުދި ކުށްތަކުން ރޯދައަށް ބުރާފައިވާ ”ހިރަފުހުން” އެ ސާފުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ މިއީ ރޯދަމަހު މުސްލިމުން، ފަޤީރުންގެ ކެކުޅުންތަކާއި، ބަނޑުހައިހޫނުކަން ދެނެގަނެ، އެކަން މުޖުތަމަޢުން ފޮހެލުމައްޓަކައި އަޅާ ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅެވެ.

ރަމަޟާންމަހު ގައި ތިމަންނަވީ ބަނޑުހައިކަން މިއަދު ޢީދު ދުވަހުވެސް އަނެއް އަޚާ ވާނެކަން ހަދާންނުނެތޭކަން ފިޠްރު ޒަކާތުގެ ހާލުގެ ދުލުން ބުނެއެވެ. ރޯދައަށް ހުރުމުގެ ސަބަބުން އެހެން މީހުންގެ ބަނޑުހައިހޫނުކަން އިޙްސާސް ކުރަން ދަސްވި ދަސްވުމަށް، ކުރިމަތިވާ ފުރަތަމަ ޙަޤީޤީ އިމްތިޙާނަކީ ޒަކާތް ނެރޭ ދުވަހެވެ.

އެގޮތުން މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން، ކޮންމެ އަންހެނެއް ފިރިހެނެއް، ކުޑަކުއްޖެއް ބޮޑުމީހެއް، މިނިވަނެއް އަޅެއް، ފަޤީރެއް މުއްސަންޖެއްގެ މައްޗަށް ފިޠްރުޒަކާތް ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. ނަމަވެސް މި ވާޖިބުވާ މީހާގެ ކިބައިގައި ހުންނަންޖެހޭ ޝަރުޠަކީ، ޢީދު ދުވަހާއި އެރޭ އޭނާއާއި ބަލަދުވެރިން ކާނެ، އަދި ބޭނުންތައް ފުއްދޭނެ ފައިސާ ނުވަތަ ތަނަވަސްކަން އަތުގައި ހުރުމެވެ.

ފިޠުރު ޒަކާތް ދިނުން ވާޖިބުވާ ވަގުތަކީ ރަމަޟާން މަހުގެ އެންމެ ފަހު ދުވަހުގެ އިރުއޮއްސުމުންނެވެ. މިއީ ޝާފިޢީ އަދި ޙަންބަލީ މަޛުހަބެވެ. މާލިކީ އަދި ޙަނަފީން ދެކެނީ ޢީދުދުވަހުގެ އިރުއެރުމުން ކަމަށެވެ. އިބުނު ޢައްބާސް ރިވާކުރެއްވި ޙަދީޘެއްގައި ވާގޮތުން ޢީދު ނަމާދުގެ ކުރިން ޒަކާތް ނެރެން ޖެހެއެވެ. ވީމާ އޭގެ ފަހުން އެ ނެރެފިނަމަ އެއީ ފިޠްރު ޒަކާތަކަށް ނުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެވާނީ ޞަދަޤާތަކަށެވެ.

ފިޠްރު ޒަކާތް ލިބެން ޖެހޭ މީހުން:

ފިޠްރުޒަކާތް ލިބެންޖެހޭ މީހުންނާއި މެދު ފިޤުހުވެރިންގެ މެދުގައި ތިން ރައުޔުއެއް އެބަ އޮތެވެ. އެއީ

1- މުދަލުގެ ޒަކާތްވެސް ލިބޭ 8 ބާވަތުގެ މީހުންނަށް ( ތައުބާ ސޫރަތުގެގެ 60 ވަނަ އާޔަތް ބަލާށެވެ. ) ފިޠުރު ޒަކާތްވެސް ލިއްބައި ދެވިދާނެއެވެ. މިއީ ޝާފިޢީ މަޛްހަބުގެ މަޝްހޫރު ރައުޔެވެ.

2- އަށް ބާވަތުގެ މީހުންނަށް ބެހުންވެސް ހުއްދައެވެ. އަދި ފަޤީރުންނާއި މިސްކީނުންނަށް ބެހުން ޚާއްޞަ ކުރުންވެސް ހުއްދައެވެ. މިއީ ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެވެ.

3- ހަމަ އެކަނި ފަޤީރުންނާއި މިސްކީނުންނަށް ބެހުން ޚާއްޞަ ކުރުން ވާޖިބެވެ. މިއީ މާލިކީ އަދި އިމާމް އަޙްމަދުގެ އެއް ރިވާޔަތެއްގައި ވާ ރައުޔެވެ. އިބްނު ތައިމިޔާ އާއި އޭނާގެ ދަރިވަރު އިބްނުލް ޤައްޔިމް ބުރަވެލައްވަނީވެސް މި ރައުޔަށެވެ.

އަލްޢައްލާމާ ޝައިޚް ޔޫސުފުލް ޤަރަޞާވީ މި މައްސަލާގައި ވިދާޅުވެފައިވަނީ، ތިންވަނަ ރައުޔަކީ ފިޠުރު ޒަކާތުގެ ރޫޙާއި އެންމެ ގުޅޭ ރައުޔު ކަމަށެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ފަޤީރުންނާއި މިސްކީނުންނަށް ޚާއްޞަ ކުރެވޭތީއެވެ. ނަމަވެސް ޤަރަޟާވީ ވިދާޅުވަނީ އެހެން ފަރާތަކަށްވެސް ބޭނުން ޖެހިއްޖެ ހިނދެއްގައި އެފަރާތަކަށް މިއިން ބައެއް ދިނުން އެއީ މަޞްލަޙަތު ހުރި ގޮތެއް ކަމަށެވެ.

ފިޠުރުޒަކާތް ނުބެހޭނެ މީހުން

ފިޠްރު ޒަކާތަކީ ވެސް ޒަކާތަކަށް ވާހިނދު، ޒަކާތް ދިނުން ހުއްދަ ނޫން އެއްވެސް މީހަކަށް ފިޠްރު ޒަކާތްވެސް ނުދެވޭނެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ކާފިރުން، މުރުތައްދުން، މުއްސަނދިން، ޒަކާތް ލިބޭ މީހުންގެ 8 ބައިގައި ނުހިމެނޭ މީހުން، މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިފައިވާ އެހެން ނަމަވެސް މަސައްކަތް ނުކޮށް ސަލާންޖަހާ މީހުން، މައިންބަފައިން، ދަރިން، އަދި އަނބިމީހާ ހިމެނެއެވެ.

ދެންމެ މި ބުނެވުނު ޢާއިލާ މީހުންނަށް ޒަކާތުން އެއްޗެއް ދިނުން ހުއްދަ ނޫނީ އެއީ، ޚަރަދު ކުރުން އޭނާގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެފައިވާ ބަޔަކަށް ވާތީއެވެ. ވީމާ މިސާލަކަށް ދަރިފުޅަށް ނުވަތަ އަނބިމީހާއަށް ޒަކާތް ދިނުމަކީ އަމިއްލަ ޖީބަށް އެ ފައިސާ ނަގާފައި ޒަކާތް ދީފައި އަލުން އެ ފައިސާ ޖީބަށް ލުން ކަހަލަ ކަމެކެވެ.

ޚަރަދު ކުރުން ވާޖިބު ނޫން ތިމާގެ މީހުންނަށް ޒަކާތުގެ ފައިސާ ދިނުން ހުއްދައެވެ. އެހެނީ ތިމާގެ މީހުންނަށް ޞަދަޤާތް ދިނުމަކީ ވަރަށް ހެޔޮ އިތުރު ކަމެކެވެ. މިސާލަކަށް ބޭނުން ޖެހިފައިވާ ދައްތަ، ބޭބެ، ބޮޑު ދައިތަ ބޮޑު ބޭބެ އަދި މިނުންވެސް ތިމާގެ މީހުންނެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ފަޤީރު ރައްޓެއްސަކަށް ވެސް ދެވިދާނެއެވެ. އޮތް ހަމަ އެކަނި ޝަރުޠަކީ ޒަކާތުގެ އާޔަތުގައިވާ 8 ސިފައިން ކުރެ ސިފައެއް މިއިން މީހެއްގައި ހުރުމެވެ.

އެކަމަކު ތިމާއަކީ ވަރަށް މުއްސަނދި މީހެއްނަމަ މި ފަދަ މީހަކަށް ވެދޭ އެހީ އަކީ ޒަކާތަށް ޚާއްސަ ފައިސާއިން ދޭ އެއްޗެއްގެ ބަދަލުގައި، އެހެން ބަޖެޓަކުން ވެދޭ އެހީއަކަށް ހެދުން ރަނގަޅެވެ. އޭރުން ގާތް މީހުންގެ ބޭނުންވެސް ފުއްދައި ދެވިފައި އަދި ނުދަންނަ ހިލޭ ފަޤީރުންނަށް ދޭން ޒަކާތުގެ ފައިސާ ހުންނާނެއެވެ.

ރޯދައިގެ މަތިވެރިކަމާއި، މާތްކަން

ރޯދަ މަހަކީ އިސްލާމްދީނުގެ ރުކުނެކެވެ. އެ މަހަކީ އިސްލާމް ދީނުގެ ދުސްތޫރު އަދި ﷲގެ ކަލާމްފުޅު ކަމުގައިވާ ޤުރުއާން ބާވައިލެއްވުނު މަހެވެ. ލައިލަތުލް ޤަދްރިވިލޭރޭ ޤުރުއާން ބާވައިލެއްވުމާ ބެހޭ ގޮތުން ވަރަށް ގިނަ ގޮތް ގޮތަށް ޢިލްމުވެރިން ވާހަކަ ދައްކާފައި އެބަހުއްޓެވެ.

ނަމަވެސް، އެންމެ ޞައްޙަ ރައުޔެއް ކަމަށް ބެލެވޭ ރައުޔަކީ، އިބްނު ޢައްބާސްގެ ރައުޔެވެ. މި ރައުޔު ދެކޭ ގޮތުގައި، ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރޭ ޤުރުއާން ބާވައިލެއްވުނީ، ލައުޙުލް މަޙްފޫޡުން ދުނިޔޭގެ އުޑުގެ ބައިތުލް ޢިއްޒާ އަށެވެ. މި ބާވައިލެއްވުމަކީ، އެއްފަހަރާ އެއްކޮށް ބާވައިލެއްވުނު ބާވައިލެއްވުމެކެވެ.

ދެން ފަހުން ވަކިވަކިން ޤުރުއާން ބާވައިލެއްވުނީއެވެ. އައްޝަޢްބީ އަދި މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ޤުރުއާނަށް ވަނީ އެންމެ ބާވައިލެއްވުމެކެވެ. ދެ ބާވައިލެއްވުމެއް ނޫނެވެ. ބާވައިލެއްވުމުގެ ފެއްޓުމަކީ، ސޫރަތުލް ޢަލަޤް ގެ ފުރަތަމަ ހަތަރު އާޔަތެވެ. މި ހަތަރު އާޔަތް ބާވައިލެއްވުނީ، ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރޭގައެވެ.

ރޯދައިގެ މަތިވެރިކަމާއި ބެހޭ ގޮތުން އެތަކެއް ޙަދީޘެއް ވާރިދުވެފައިވެއެވެ. އެގޮތުން ބުޚާރީ މުސްލިމުގައި އައިސްފައިވާ ޞައްޙަ ޙަދީޘްތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ޙަދީޘެއްގައި ވަނީ:

أَبي هُرَيْرَةَ ‏ ‏رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ‏ ‏قَالَ ‏ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏يَقُولُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏ ‏كُلُّ عَمَلِ ابْنِ ‏ ‏آدَمَ ‏ ‏لَهُ إِلَّا الصِّيَامَ هُوَ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ

މާނައަކީ: ”އަބޫ ހުރައިރާ ރިވާކުރެއްވިއެވެ. ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘްކުރެއްވި އަޑު އަހަރެން އެހީމެވެ. ﷲ ޢައްޒަ ވަޖައްލަ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ރޯދަ ފިޔަވައި، އާދަމުގެ ދަރިއާ ކުރާ ކޮންމެ ޢަމަލަކީވެސް އޭނާއަށްޓަކައި ވާ އެއްޗެކެވެ. ރޯދައަކީ ތިމަން ރަސްކަލާނގެއަށްޓަކައި ވާ އެއްޗެކެވެ. އަދި އެ ކަމަށްޓަކައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އޭނާއަށް ހެޔޮޖަޒާ ދެއްވާނަމެވެ.”

މުސްލިމުން ކުރާ ހުރިހާ ހެޔޮކަމަކީ ވެސް ﷲގެ ވަޖުހުފުޅަށްޓަކައި ކުރެވޭ ކަމަކަކަށް ވާތީ، މި ޙަދީޘްގައި އޮތް އަސްލު މާނައަކީ ކޮބައިކަމާ މެދު ޢިލްމުވެރިންގެ ޚިޔާލު ތަފާތުވެފައިވެއެވެ. މި ގޮތުން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައި ވަނީ، ޙަދީޘްގެ މުރާދަކީ، ރޯދައަކީ ނަމާދާއި ޙައްޖާއި ޞަދަޤާތް ދިނުންފަދަ ބޭރުފުށަށް ފެންނަ އަޅުކަންތަކާ ޚިލާފު، އެއްވެސް ކަހަލަ ދެއްކުންތެރިކަމެއް އޭގެ ތެރެއަށް ނުވެއްދޭނެ އަޅުކަމެއް ވާހަކައެވެ. އަނެއްބައި ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވީ އޭގެ މުރާދަކީ، ރޯދައަކީ ﷲ ނުން އެއްވެސް އިލާހަކަށް އަޅުކަމުގެ ގޮތުގައި ކުރެވުނު ކަމެއް ނޫންވާހަކައެވެ. ހީވާ ގޮތުން ބޮޑަށް ރަނގަޅީ ފުރަތަމަ މާނައެވެ.

ކޮންމެއަކަސް، ރޯދަ ވެރިއާ އޭނާގެ ކާނާއާއި ޝަހުވަތް ދޫކުރަނީ މާތް ﷲ އެނގެވިކަމަށްޓަކައެވެ. އެހެން އެއްވެސް ސަބަބެއް އޭގައި ނެތެވެ. އަދި ރޯދަ ހިފައިގެން ހުންނަނީ މީހަކަށް ދައްކާކަށް ވެސް ނޫނެވެ. އިޚްލާޞްތެރިކަމެއް ނެތިއްޔާ، ވަގަށް ކެޔަސް އެކަން އެނގޭނެ އިންސިއެއް ނުހުންނާނެއެވެ.

މުސްލިމް ރިވާކުރެއްވި އެހެން ޙަދީޘެއްގައިވަނީ: لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ فَرْحَةٌ عِنْدَ فِطْرِهِ وَفَرْحَةٌ عِنْدَ لِقَاءِ رَبِّهِ

މާނައަކީ: ”ރޯދަވެރިއާއަށް ދެ އުފަލެއް ލިބެއެވެ. ރޯދަ ވީއްލާވަގުތު ލިބޭ އުފަލާއި، އޭނާ ހައްދަވައި ބޮޑު ކުރެއްވި ކަލާނގެ އާއި ބައްދަލު ކުރެވޭވަގުތު ލިބޭ އުފަލެވެ.”

ބުޚާރީ މުސްލިމްގައިވާ އެހެން ޙަދީޘެއްގައިވަނީ: مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بَاعَدَ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنْ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا

މާނައަކީ: ”އެއް ދުވަހު ވެސް ﷲ ގެ މަގުގައި ރޯދައެއް ހިފައިފި މީހެއްގެ މޫނު، ނަރަކައާއި ހަތްދިހަ އަހަރުގެ ރާސާތާއަކަށް، މާތްﷲ ދުރުކުރައްވާނެއެވެ.”